Grondwatertekort (grondwateronderlast) uit zich vooral in funderingsproblemen1. Naar schatting staan in Nederland zo’n 750.000 woningen op houten paalfunderingen2. Met name woningen van vóór 1945 in gebieden met een slappe ondergrond (veen en klei) zijn gefundeerd op houten palen. Op zich niet zo bijzonder, maar de toestand van veel van deze palen is afhankelijk van een bepaalde grondwaterstand3. Na jaren van periodieke droogstand (cumulatief proces) gaan palen rotten en kunnen in de muren scheuren ontstaan of kan een gebouw zelfs verzakken. Zonder vervanging of reparatie van de fundering worden huizen uiteindelijk onbewoonbaar. Uit onderzoek blijkt dat in Nederland bij ten minste 400.000 woningen het risico bestaat op aantasting van de houten paalfunderingen.

Funderingsproblemen kunnen natuurlijke, waterhuishoudkundige of bouw- en woontechnische oorzaken hebben (zie Oorzaken grondwaterproblemen). Vrijwel altijd gaat het om een combinatie van oorzaken.

Natuurlijke oorzaken

Natuurlijke omstandigheden verlagen vaak de grondwaterstand:

  • Door lange perioden van droogte kan het peil decimeters en zelfs meters dalen (denk aan de zomer van 2018). Dat is ruim voldoende om houten paalkoppen van funderingen droog te laten vallen.
  • De bodemgesteldheid is van invloed op de loop van het grondwater. In zandgrond zakt grondwater snel weg, waardoor een grondwatertekort kan ontstaan. In dikke rivierklei en leemlagen blijft het grondwater langer staan.
  • Planten en bomen die veel water nodig hebben ('slurpers'), kunnen zorgen voor een dalende grondwaterstand. 

Bouw- en woontechnische oorzaken

  • Bij zettingsproblemen door rotte funderingspalen wordt soms snel naar de grondwaterstand gekeken. Maar evengoed kan sprake zijn van een onderhoudsprobleem. Een kapot dak repareren vinden eigenaren al snel normaal, maar over een kapotte fundering ontstaat meestal veel meer discussie. Principieel is er geen verschil tussen een kapot dak en een rotte fundering.
  • De keuze van beplanting in de tuin kan ook een grondwatertekort veroorzaken. Veel soorten groen kunnen de grondwaterstand structureel verlagen, sommige bomen zijn echte slurpers.

Waterhuishoudkundige oorzaken

  • In de praktijk kan een lekke riolering een belangrijke oorzaak van grondwatertekort zijn. Zo’n riool kan namelijk als een drainageleiding werken, wat de (‘normale’) grondwaterstand verlaagt.
  • (Grotere) grondwateronttrekkingen kunnen ook tot een lagere grondwaterstand leiden.
  • Tot slot kan een peilverlaging van het oppervlaktewater de grondwaterstand verlagen. In het buitengebied (landbouw en natuur) is die relatie in de regel eerder aanwezig dan in dicht bebouwd gebied waar ook ondergrondse bouwconstructies aanwezig zijn.  

Type maatregelen

Gezien de mogelijke oorzaken ligt het voor de hand om ook funderingsproblemen via bouw- of waterhuishoudkundige maatregelen aan te pakken. Of een combinatie van beide. Met bouwkundige maatregelen zijn de verrotte funderingspalen/paalkoppen te herstellen. Denk aan het vervangen van de rotte paalkoppen door betonnen opzetters. Met waterhuishoudkundige maatregelen, zoals het aanbrengen van infiltratievoorzieningen, is de grondwaterstand structureel te verhogen. Als sprake is van 'slurpende' bomen, struiken en planten kunt u particulieren wijzen op de inrichting van tuinen en de openbare ruimte. Bovendien kan (de aanleg van) veel verharding (zoals tuintegels) de bodeminfiltratiemogelijkheden belemmeren. Voorlichting hierover kan al veel verschil maken.


1 Zie over de juridische aspecten van houten paalfunderingen: P. de Putter, Als een paal boven water. Juridische beschouwing over de problematiek van houten paalfunderingen, Vastgoedrecht 2013/5, p. 133-141
2 Deltares, Schades door watertekorten en -overschotten in stedelijk gebied, onderzoek in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, rapportnr. 1205463-000-BGS-0003, Delft 2012.
3 Niet alle houten paalfunderingen worden beïnvloed door een bepaalde grondwaterstand. Soms, vooral bij grenen paalkoppen, is sprake van een bacteriologische aantasting (‘palenpest’).

Heeft u suggesties? Laat het ons weten!

Stuur uw suggestie.
Vorige artikel Volgende artikel