Nieuws

Toekomstbestendig stedelijk waterbeheer

Publicatiedatum 13 mei 2024

Stichting RIONED coördineert het focusprogramma ‘Waardevol water’. Belangrijk onderdeel van dit programma is een methodiek waarmee gemeenten transparant tot gebiedsgerichte normen voor toekomstbestendig stedelijk waterbeheer kunnen komen. Programmamanager Ton Beenen legt aan de hand van vijf vragen uit wat het programma ‘Waardevol water’ beoogt.

1. Wat is het tactisch gat?

Tijdens de strategische bijeenkomst van Stichting RIONED in 2023 benoemde Cora van Zwam, senior adviseur leefomgeving bij gemeente Amersfoort, een belangrijk probleem voor de sector wat zij aanduidt met het ‘tactisch gat’. Het tactisch gat duidt op onvoldoende verbinding van bestuurlijke ambities met inrichtingseisen voor een toekomstbestendige buitenruimte. Als de eisen voor inrichting van de buitenruimte niet goed zijn verbonden met de ambities, blijft onduidelijk in hoeverre de buitenruimte daadwerkelijk klimaatrobuust, biodivers en duurzaam zal zijn. Ook is dan onduidelijk welke ambities in een bepaalde situatie meer of minder prioriteit moeten krijgen. 

2. Hoe gaat Stichting RIONED het tactisch gat herstellen?

Het focusprogramma ‘Waardevol water’ doorloopt drie fasen. In de huidige eerste fase verkennen we het probleem, richten we een netwerkstructuur in en leveren we aan het eind 2024 een gedragen plan van aanpak op. Fase twee werkt in 2025 de gewenste oplossing verder uit en test deze in de praktijk. We maken gebruik van nog te verzamelen inrichtingseisen die zich in de praktijk al hebben bewezen. Fase drie richt zich tenslotte op autorisatie zodat het resultaat met draagvlak en gezag landelijk kan worden toegepast. Het is reëel te verwachten dat u vanaf 2026 de resultaten kunt toepassen om het tactisch gat te overbruggen met een locatiespecifieke vertaling van bestuurlijke ambities naar concrete inrichtingseisen voor een toekomstbestendige waterinfrastructuur in elke wijk.

Johan Cruijffstraat in Amersfoort. Foto: Ton BeenenVergroot afbeelding

3. Wat staat voor dit jaar in het focusprogramma op de rol?

Essentieel in de aanpak is inbreng vanuit de ontwerp-, aanleg en beheerpraktijk. Het programma is april 2024 gestart met een enquête onder onze doelgroep. De enquête brengt de oorzaken en gevolgen in beeld vanuit praktijkervaringen met het tactisch gat. Dit jaar verzamelen en evalueren we tevens bestaande inrichtingseisen. Tegelijkertijd bouwen we met onze kennispartners een netwerk van geïnteresseerde adviseurs, beheerders en bestuurders. Tenslotte wil Stichting RIONED dit jaar een try-out starten om nog meer gevoel te krijgen voor gewenste en haalbare resultaten.

4. Is er al een beeld van het eindresultaat?

Volgens mij zitten gemeenten niet te wachten op nog een instrument en al zeker niet op een black box. Toekomstbestendige inrichting van water in de wijk blijft in belangrijke mate maatwerk en is het resultaat van een lokaal onderhandelingsproces. De beoogde kwaliteiten in een wijk en te hanteren inrichtingsprincipes weerspiegelen de lokale democratie. Denk daarbij aan verblijfskwaliteit, bereikbaarheid en acceptabele herhalingsfrequenties van wateroverlast. 

Uitwerking van inrichtingsprincipes naar fysieke maatregelen moet anderzijds passen binnen de randvoorwaarden van de regionale waterhuishouding en geofysische eigenschappen zoals zettingsgevoeligheid of doorlatendheid van de bodem ter plaatse. Dit vraagt een methodiek die wel houvast geeft bij lokaal maatwerk, maar niet dwingt tot inefficiënte oplossingen.

5. Kunt u dit concreter maken in een voorbeeld?

Ik zie het eindresultaat voor me als een stapsgewijze vertaling van ambities naar inrichtingseisen parallel aan de stappen in het ontwikkelingsproces van initiatief tot realisatie. Het proces begint met strategische ambities voor bijvoorbeeld herinrichting van een wijk. De eerste vertaling kan gebruik maken van een set maatschappelijke waarden. Denk aan de maatschappelijke waarden als veilig, gezond, voldoende en schoon water.

Johan Cruijffstraat in Amersfoort, Foto: Ton BeenenVergroot afbeelding

Aan de waarden gekoppelde inrichtingsprincipes, zoals ‘hemelwater zichtbaar afvoeren’ of ‘scheiden van schoon en vuil’, kunnen indicatoren zijn voor nog op te stellen (kwalitatieve) maatlatten. De maatlatten samen vormen een toetsingskader om de al gerealiseerde waarde in de bestaande situatie te vergelijken met de gewenste waarden. Uit deze vergelijking volgt de tactische opgave die beantwoordt aan de ambities en tevens past binnen de gegeven randvoorwaarden vanuit gebruik, water en bodem. De in de tactische opgave vastgelegde prioriteiten op inrichtingsprincipes borgen optimale waarde-creatie bij herinrichting van het water in de wijk. 

Tenslotte moet de tactische opgave nog worden vertaald in een ontwerp met concrete inrichtingseisen in fysieke, toetsbare maten zodat concreet en eenduidig de ambities in de buitenruimte daadwerkelijk worden gerealiseerd. Deze laatste stap in de vertaling van ambities naar eisen zou kunnen worden ondersteund met nog op te stellen prestatiemaatlatten per type voorziening voor de verwerking van grond-, hemel-, afval- en oppervlaktewater in een wijk. Deze laatste stap sluit aan bij het focusprogramma ‘duurzame hemelwatervoorzieningen’ waarin richtlijnen aangeven hoeveel capaciteit in welke mate bijdraagt aan realisatie van inrichtingsprincipes.

Met de hulp van geschikte maatlatten voor waardecreatie kunnen ambities hopelijk daadwerkelijk worden omgezet in toekomstbestendige realisatie van waardevol water in elke wijk.

Alle nieuwsberichten