Bij het overzicht van de mogelijkheden hoort ook een overzicht van de baten en kosten. De geïnventariseerde mogelijkheden kunnen problemen op zeer lokale én op meer gemeentelijke schaal oplossen. Denk hierbij aan:

Lokaal

Oplossen van problemen met grondwateroverlast.
Oplossen van lokale wateroverlast (al dan niet op dezelfde locatie).
Oplossen van een plaatselijk hydraulisch knelpunt.
Oplossen van een lokaal waterkwaliteitsprobleem.

Gemeentelijk (en regionaal)

Bijdrage aan verminderde belasting van persleidingen en rwzi.
Oplossen van waterkwaliteitsproblemen of watertekorten.
Oplossen van wateroverlast op grotere schaal.

Bij het kijken naar de kosten hoort een afweging met de baten. Daarbij gaat het niet alleen om de goedkoopste of maximale prijs per m². Extra regenwatersystemen zullen vrijwel altijd een (kleine) bijdrage leveren op gemeentelijke en regionale schaal. Als een maatregel uit de inventarisatie ook nog voorziet in de oplossing van een lokaal probleem, levert dat project extra baten op en mogen de kosten hoger zijn. Hoe groot die extra waarde is, wordt duidelijk als u de kosten van alternatieve oplossingen voor dat lokale probleem ernaast legt.

Kostenoverzicht

Uiteindelijk ontstaat zo een overzicht van de kosten en baten per project op lokaal en gemeentelijk (regionaal) niveau. Projecten die (urgente) lokale problemen oplossen en bijdragen op grotere schaal, zullen prioriteit krijgen. Binnen dit geheel moet de gemeente een afweging maken. Daarbij spelen diverse factoren een rol:

technische factoren: het ene project is eenvoudiger in aanleg en beheer dan het andere;
financiële factoren: de (meer)kosten en financiële positie van de gemeente;
politieke factoren: welke ambitie heeft de gemeente?

Het eindplaatje is een afkoppelvisie waarin (on)mogelijkheden voor afkoppelen staan aangegeven en waarin kaders worden gesteld vanuit de afweging van kosten en baten.

Voorbeeld afkoppelen met afgebakend doel

Stel u de situatie voor van een dorp op enkele kilometers afstand van de rwzi. Vanwege uitbreidingen van het dorp gedurende de afgelopen 20 jaar is de persleiding hydraulisch te klein geworden, uitgaande van een gewenste pompovercapaciteit voor het gemengde rioolstelsel. De persleiding moet worden vervangen door een grotere. De bestaande persleiding vanuit het dorp naar de rwzi verkeert echter in goede staat. Er is berekend dat de vergroting van de persleiding achterwege kan blijven als 10 hectare verhard oppervlak van het gemengde rioolstelsel wordt afgekoppeld. In dit geval hecht je meer waarde aan het behalen van deze benodigde 10 hectare dan aan eventuele extra hectaren.

Voorbeeld kostenafweging opschalen

Bij het opschalen komt de vraag naar boven welke afkoppelkosten aanvaardbaar zijn. Deze vraag speelt in theorie ook bij een klein projectgebied. Maar in de praktijk zijn bij de huidige projecten hogere kosten acceptabel dan bij het opschalen naar een hele kern of gemeente. Dit komt doordat gemeenten bij huidige projecten vaak spiegelen aan de basisinspanning. In die situatie zijn dikwijls behoorlijke kosten (bijvoorbeeld tot xx per m²) acceptabel. Bij afkoppelprojecten die de basisinspanning te boven gaan, is het de vraag of hoge kosten nog steeds acceptabel zijn. Stel dat een gemeente een hele stad met gemengd rioolstelsel gaat afkoppelen, dan zal de rioolheffing daardoor fors stijgen. Het willen beperken van de stijging van de rioolheffing zal dan een ander licht werpen op het afkoppelvraagstuk. Het is goed denkbaar dat de gemeente slechts een deel van alle mogelijke afkoppelprojecten opportuun acht. Of de gemeente stelt een maximum (bijvoorbeeld yy per m²) om de kosten te beperken. Een dergelijk maximum doet veel mogelijke projecten sneuvelen. Wellicht dat daardoor een extra stimulans ontstaat om de kosten te beperken, bijvoorbeeld door de inzet van particulier initiatief door mensen zelf te laten afkoppelen op eigen perceel.

Marge aanhouden

U schetst een beeld van de mogelijkheden over de hele gemeente. Daarbij is het van belang dat u marge behoudt. In sommige deelgebieden zijn meerdere methoden geschikt en maakt de gemeente de keuze pas over een aantal jaren op basis van de inzichten die dan gelden. Projecten kunnen niet altijd doorgaan of worden door actuele ontwikkelingen anders uitgevoerd. Marge betekent ook dat de gemeente de afkoppelvisie niet per se hoeft uit te voeren. De visie is niet bedoeld als norm maar als toonzetting. Leg u daarom niet geheel vast als u de resultaten van de afweging inbrengt in een OAS, afvalwaterakkoord of GRP.

Opschalen naar een kern of gemeente