Extreme buien

(laatst gewijzigd: 4 januari 2017)

Dit thema gaat over extreme buien in stedelijk gebied en hoe u hiermee kunt omgaan. U krijgt achtergrondinformatie over de effecten van klimaatveranderingen in ons land, wat die betekent voor de riolering(szorg) en de visie van Stichting RIONED hierop. Verder vindt u een toelichting op de normering van water op straat en hoe de Leidraadmodule C2150 Water op straat u kan helpen met wateroverlast om te gaan.

Ook is er aandacht voor de gemeentelijke zorgplicht voor hemelwater en jurisprudentie over regenwateroverlast. Tot slot vindt u interessante cijfers en voorbeelden van wateroverlast in de praktijk en de aanpak ervan door gemeenten. Praktische informatie over hoosbuien vindt u ook op onze RIONED publiekssite. (Informatie over (problemen met) grondwater vindt u in het thema Grondwateroverlast.)

Video animaties

Water op straat na hevige regenval

Hoe hou ik het regenwater buiten de deur?

Klimaatontwikkeling extreme neerslag

Extreme neerslag wordt inderdaad extremer
Het KNMI verwacht dat extremen in uurneerslag meer toenemen dan die van de dagneerslag. Het instituut voorziet voor extreme buien een intensiteitstoename van ~14% per graad temperatuurstijging. Dit betekent dat de kans op een neerslagextreem sneller toeneemt dan gedacht. De kans op een bui met 20 mm of meer verdubbelt. Lees verder

Klimaatscenario's KNMI'14
Hogere temperaturen, een sneller stijgende zeespiegel, nattere winters, heftigere buien en kans op drogere zomers. Daar moeten we volgens de KNMI'14-klimaatscenario's, in de toekomst in Nederland rekening mee houden. Voor de riolering en de stedelijke inrichting is - ondanks onzekerheden in de modellen - duidelijk dat hevige buien gaan toenemen in mate van plaatsvinden, in intensiteit, in neerslaghoeveelheid en mogelijk ook in grootte van het getroffen gebied. Allemaal redenen om nu al serieus te bekijken welke mogelijkheden er op korte, middellange en lange termijn ontstaan om hemelwater bovengronds te bergen en af te voeren, en schade te voorkomen.

Visie Stichting RIONED op klimaatverandering, hevige buien en riolering
Klimaatverandering leidt tot toename van hevige buien en daardoor vaker water op straat. Water op straat is hinderlijk maar pas een echt probleem als water in gebouwen stroomt, doorgaande wegen blokkeert of uit het riool stroomt. Om dergelijke regenwateroverlast te voorkomen, zijn bovengrondse berging en afvoer van regenwater soms onvermijdelijk. Water op straat is dus ook een oplossing, mits u dit in goede banen leidt. Gemeenten moeten de openbare ruimte zó inrichten dat zij op een veilige manier tijdelijk meer water bovengronds kunnen bergen. In Klimaatverandering, hevige buien en riolering geeft Stichting RIONED haar visie op het probleem, de maatregelen en de aanpak van regenwateroverlast.

Onderzoek en ontwikkeling

Drie goede redenen om te anticiperen op regenwateroverlast door extreme buien
1) Door de opwarming van de aarde dreigen extreme buien fors extremer te worden en zullen we veel vaker geconfronteerd worden met regenwateroverlast. Bovendien neemt de kwetsbaarheid geleidelijk toe door verdichting van het bebouwde gebied.
2) We hebben nog maar een beperkt beeld van hoe kwetsbaar we zijn, terwijl steeds betere en makkelijker te gebruiken middelen beschikbaar zijn om ons inzicht te verruimen.
3) Met beperkte geleidelijke aanpassingen vanaf nu kunnen we situaties (op termijn) vaak al veel robuuster maken (ruimtelijke adaptatie). Afwachten en snel ingrijpen na een ‘catastrofe' is waarschijnlijk veel kostbaarder.
Lees verder over het belang van, ontwikkelingen rond en praktische aspecten bij het anticiperen op regenwateroverlast door extreme buien. 

Impacttest extreme buien
STOWA en Stichting RIONED werken aan de ontwikkeling van een impacttest extreme neerslag, waarin de effecten van extreme buien op het stedelijke en omliggende landelijke gebied in samenhang worden meegenomen. Lees verder

Ontwikkeling RainTools
RainTools simuleert het functioneren van regenwatervoorzieningen in de vorm van waterbalansen, kleinschalige voorzieningen in detail (perceel) en groot schalige systemen globaal (wijk). Deze rekentool is een vervolg op rekentabellen uit de Leidraad Riolering module C2200 Functioneren van Regenwatervoorzieningen. Op dit moment wordt deze tool getest door een gebruikerspanel. Op termijn komt de tool hier beschikbaar.

Waterschadeschatter
Het vooronderzoek Waterschadeschatter bebouwd gebied is een inventarisatie van de huidige stand van zaken op gebied van schadeberekeningen in relatie tot wateroverlastsituaties. De aandacht is hierbij gericht op zowel directe als indirecte schade. Belangrijke onderzoekspunten zijn het inzichtelijk maken van effecten van onzekerheden in de simulaties en de rol van het vergaren en de nauwkeurigheid van de benodigde informatie.

Vergelijking rekenmodellen regenwateroverlast
Voor het simuleren van de effecten zijn diverse tools beschikbaar. Voor de niet-insider is vaak lastig om onderscheid te maken in de (on)mogelijkheden van de verschillende rekenmodellen. Een vergelijking van deze rekenmodellen heeft als doel duidelijkheid te scheppen voor de keuze van een benadering.

Zorgplicht en jurisprudentie

Zorgplicht hemelwater
De grondeigenaar is in eerste instantie verantwoordelijk voor de verwerking van regenwater op eigen terrein. Dit geldt voor particulieren en voor de gemeente als eigenaar van de openbare ruimte. Uw gemeente hoeft regenwater van burgers en bedrijven dus niet meer in te zamelen, tenzij het niet redelijk is om dat van bepaalde (groepen) burgers te vragen. In de praktijk blijven bestaande situaties gehandhaafd tot de gemeente anders beslist. Er is geen wettelijke afkoppelplicht. Uw gemeente bepaalt hoe zij het hemelwater inzamelt, rekening houdend met de lokale omstandigheden. Meer detail informatie over de zorgplicht regenwater vindt u op de website van InfoMil. Informatie over afkoppelen vindt u in het thema Afkoppelen.

Jurisprudentie
Het arrest van de rechtbank Middelburg (zaak Kapelle, 2009) laat zien dat de gemeentelijke zorgplicht verder reikt dan de toetsing van water op straat door een modelberekening met bui08 (Leidraad riolering, module C2100). De gemeente moet anticiperen op de effecten van extremere neerslag. Lees artikel RIONEDnieuws.

Wateroverlast in de praktijk

  • Twentse gemeenten en het waterschap Regge en Dinkel werken samen aan een doelmatiger waterbeheer. Samen evalueerden zij de situatie die in augustus 2010 ontstond door extreme neerslag en wisselden ervaringen uit over knelpunten en genomen maatregelen. Welke algemene lessen zijn hieruit te leren? Lees het artikel
  • Interessant in inhoud en vormgeving is de Concept-nota Hemelwater- en grondwaterbeleid Breda (dec 2011).
  • Een interessant voorbeeld van de gemeente Tholen: Publieksbrochure Wateroverlast, over wat bewoners wel en niet van de gemeente mogen verwachten rond de opvang van regenwater en mogelijke overlast.
  • Op de publiekswebsite van Stichting RIONED staan animaties over regenwateroverlast in woningen. Hiernaar kunt u bijvoorbeeld linken op uw gemeentelijke webpagina's over het regenwaterbeleid. Bekijk de animaties.
  • Stichting RIONED heeft gemeenten een voorbeeld-persbericht aangereikt om bewoners te informeren over de aanpak van de gevolgen van hevige buien en op te roepen melding te maken van regenwateroverlast.

Publicaties

Regenwatervoorzieningen op eigen terrein, wat werkt (niet)?
Dit artikel over de aanpak van regenwateroverlast in bebouwd gebied gaat over het dimensioneren van regenwatervoorzieningen op eigen terrein. Waarom zijn dergelijke voorzieningen belangrijk en welke maatregelen zijn het meest effectief? Lees verder...
 
Voorkomen van het onderlopen van Tunnels
Het onderlopen van tunnels is regelmatig in het nieuws. Het (extreem) functioneren van een tunnelbak is eenvoudig te controleren met de RainTools rekentegel. Dit artikel beschrijft die aanpak en geeft een aantal praktische tips. Lees verder...
 
Regenwateroverlast in bebouwd gebied: voorkom lokale problemen
Opdrijvende putdeksels, ondergelopen tunnels en instromend regenwater in woningen en winkels. Regenwateroverlast is een hot item. Maar veel overlast is te voorkomen als we dat willen. Dit artikel beschrijft elf veelvoorkomende lokale problemen met mogelijke oplossingen op hoofdlijnen. Lees verder...
 
Impact extreme neerslag stedelijk gebied: waarom en met welke buien?
U wilt anticiperen op zware neerslag als gevolg van klimaatontwikkeling. Dat is veel minder eenvoudig dan u gewend bent met bui08 voor de riolering. Maar met welke buien kunt u het functioneren van het stedelijke gebied controleren of analyseren? Dit artikel beschrijft de (toekomstige) mogelijkheden. Lees verder...
 
Extreme neerslag wordt inderdaad extremer
Het KNMI verwacht dat extremen in uurneerslag meer toenemen dan die van de dagneerslag. Het instituut voorziet voor extreme buien een intensiteitstoename van 14% per graad. Dit betekent dat de kans op een neerslagextreem sneller toeneemt dan gedacht. De kans op een bui met 20 mm of meer verdubbelt. Lees verder...
 
Gemeenten pakken regenwateroverlast aan
Dit jaar hadden delen van Nederland al vroeg een heftig stortbuienseizoen. Veel mensen vragen zich af wat gemeenten doen om regenwateroverlast tegen te gaan en welke rol waterschap en bewoners hebben. Voor geïnteresseerden binnen en buiten het vakgebied geven we de stand van zaken. Lees verder....
 

Kennis over klimaatverandering van Stichting RIONED
Factsheet met overzicht van de kennisproducten over hevige buien en klimaatadaptatie voor de professional, het publiek en bestuurders.

Gemeentelijke aanpak regenwateroverlast, een inventarisatie:
Vrijwel alle gemeenten pakken problemen als gevolg van hevige buien aan door het vergroten van de berging of de afvoer van regenwater. De inspanningen nemen toe. Dat blijkt uit de landelijke inventarisatie onder de Nederlandse gemeenten die Stichting RIONED in 2015 heeft uitgevoerd. Lees verder

Regenwatersystemen op de testbank
Deze publicatie vergelijkt op een uniforme manier het functioneren van regenwater-systemen bij verschillende extreme buien en geeft een goede indicatie van de effecten op water op straat en wateroverlast. Het doel is om op inzichtelijke wijze de essenties van de werking van regenwatersystemen te presenteren en daarmee betere afwegingen mogelijk te maken bij de keuze van maatregelen tegen regenwateroverlast. Lees verder

RIONEDreeks 17 geeft opvattingen van gemeenten over regenwateroverlast
In juli 2013 verscheen de publicatie "Inventarisatie regenwateroverlast in de bebouwde omgeving 2013". Dit kwalitatieve onderzoek brengt de gemeentelijke opvattingen met regenwateroverlast in bebouwd gebied in beeld en de aanpak ervan. Lees verder

RIONEDreeks 18 geeft ervaringen met de aanpak van regenwateroverlast
Begin 2014 verscheen de publicatie "Ervaringen met de aanpak van regenwateroverlast in bebouwd gebied", waarin een scala aan analysemethoden, modelontwikkelingen en maatregelen op het gebied van berging, afvoer, ruimtelijke inrichting en in en om de woning aan bod komen. Lees verder

Riolering op straat
Het gebrek aan nauwkeurige informatie van de maaiveldhoogte in het bebouwd gebied was tot voor kort een zwakke schakel in een adequate analyse van de impact van extreme buien. De realisatie van de AHN2 (algemene hoogtekaart van Nederland) stimuleerde de ontwikkeling van nieuwe snelle rekentechnieken voor een nauwkeuriger simulatie van water op straat en regenwateroverlast. Lees verder

Leidraad riolering: module C2150 Water op straat
Module C2150 van de Leidraad riolering geeft een duidelijk kader om beter onderscheid te kunnen maken tussen normale en extreme omstandigheden. De module biedt een systematiek waarmee u de zwakke punten in uw systeem achterhaalt en bij nieuwbouw voorkomt. Ook krijgt u handreikingen om wateroverlast structureel te benaderen en om te gaan met onzekerheden, onder meer door flexibiliteit in te brengen bij het ontwerp van voorzieningen. Download de module.

Uitleg normen water op straat en inundatie
Voor de normering van water op straat bij overbelasting van de riolering en bij inundatie bij overbelasting van het watersysteem worden twee verschillende benaderingen gehanteerd. Beide normen zijn uitgedrukt in een kans op herhaling in de tijd. Voor water op straat T=2 jaar en voor inundatie T=100 jaar. Om duidelijkheid te bieden en onnodige discussies te voorkomen, heeft Stichting RIONED de publicatie Vergelijking normen water op straat en inundatie uitgebracht.

Kans op wateroverlast in specifieke situaties
Hier vindt u voor verschillende typen gebieden een indicatie van de kans op wateroverlast door heftige buien en karakteristieke oorzaken daarvoor. Lees verder
 
Groenblauwe netwerken
De stedelijke omgeving heeft naar de toekomst toe grote uitdagingen op het gebied van klimaatadaptatie, voorkomen van wateroverlast, hitte en droogte, achteruigang van biodiversiteit en luchtkwaliteit,
duurzaam inrichten en grondstofgebruik en leefbaarheid. De website Groenblauwe netwerken biedt daarbij een grote hoeveelheid informatie, tools, voorbeeldprojecten en inspiratie. Zodat stedebouwkundigen, architecten, stadsecologen, waterdeskundigen, groenbeheerders en de beheerders van de openbare ruimte samen deze uitdagingen oppakken.
 

Uw reacties

Suggesties, verbeteringen, aanvullingen en opmerkingen voor dit dossier zijn welkom. Stuur een bericht naar Harry van Luijtelaar via info@rioned.org.