Sommige invasieve exoten groeien zo snel dat inheemse soorten - soorten die van nature in een gebied voorkomen - onvoldoende licht, (nest)ruimte of voedsel overhouden en daardoor gedeeltelijk of zelfs geheel verdwijnen. Ook kunnen ze een nieuwe ziekte overbrengen op inheemse soorten. Daarnaast kunnen sommige invasieve exoten gezondheidsproblemen bij mensen of economische schade veroorzaken.

Waar komen exoten vandaan?

Exoten kunnen op verschillende manieren in ons land terechtkomen. Bijvoorbeeld door de wereldwijde handel in (uitheemse) planten en dieren, doordat ze meeliften in verpakkingshout, containers en boten, en door vakantiegangers die exotische planten, vruchten of dieren meenemen naar huis. In het verleden zijn exoten vaak bewust hierheen gehaald, zoals biologische bestrijders voor de landbouw en exotische sierplanten.

Unielijst en aanpak

De Europese Unie (EU) heeft een lijst opgesteld met tientallen exotische planten en dieren waarvoor een verbod geldt op bezit, import en kweek. Voor alle soorten op de lijst zijn factsheets opgesteld met informatie over de soort. Deze invasieve exoten zijn op de Unielijst geplaatst omdat ze in delen van de EU schade toebrengen (of dat in de toekomst waarschijnlijk gaan doen) aan de biodiversiteit en/of ecosysteemdiensten (Ecosysteemdiensten zijn de baten die de levende natuur de mens oplevert. Dat zijn drie soorten diensten: voorzienende (schoon drinkwater), regulerende (natuurlijke plaagbestrijding) en culturele (natuur als inspiratiebron) ecosysteemdiensten).

EU-lidstaten hebben de plicht om in de natuur aanwezige populaties op te sporen en te verwijderen. Als dat niet lukt, moeten zij de populatie zodanig beheren dat verspreiding en schade zoveel mogelijk worden voorkomen. Provincies zijn verantwoordelijk voor de aanpak van de invasieve exoten die op de Unielijst staan, met uitzondering van de wolhandkrab en de Amerikaanse rivierkreeften (waarvoor het Rijk verantwoordelijk is) en de beverrat (waarvoor de waterschappen verantwoordelijk zijn).

Bestrijdingsmaatregelen zijn kostbaar. Daarom heeft de Nederlandse Voedsel- en Waterautoriteit (NVWA) het document Onderbouwing strategie Unielijstsoorten opgesteld om de verantwoordelijke overheden te helpen bij de prioritering en het maken van afspraken met terreinbeheerders.

Waarnemingen melden

De NVWA heeft op haar website de veldgids Invasieve waterplanten in Nederlandopgenomen met daarin foto's en kenmerken van de 21 meest risicovolle invasieve waterplanten. Hiermee zijn de invasieve soorten te herkennen, zodat vroegtijdige bestrijding mogelijk is. Als u een invasieve waterplant ontdekt, kunt u deze melden op waarneming.nl. Deze meldingen komen terecht in de Nationale Databank Flora en Fauna en bij het Team Invasieve Exoten van de NVWA. Om exotische vissen te herkennen, is de zoekkaart exotische vissen beschikbaar.

¹ STOWA (2014). De quaggamossel in Nederland, een vloek of een zegen? Effecten van de quaggamossel op het waterkwaliteitsbeheer in Nederland. Rapport 2014-W-04, STOWA, Amersfoort.
² STOWA (2016). Factsheet Quaggamossel. Rapport 2016-32, STOWA, Amersfoort.
³ Hoogheemraadschap van Rijnland (2015). Waterkwaliteitsverandering in relatie tot Dreissena. Rapport 15.053226, Hoogheemraadschap van Rijnland, Leiden.
⁴ STOWA (2019). Samenvatting literatuurstudies uitheemse rivierkreeften. Rapport 2019-15, STOWA, Amersfoort.

Invasieve exoten