In Nederland mag je volgens de wet alleen water op daken opvangen om er huishoudwater van te maken, geen drinkwater. Hemelwater mag je op je eigen perceel (her)gebruiken. Huishoudwater is water dat niet schoon genoeg is voor consumptie, maar wel voor het spoelen van het toilet, het doen van de was, of om de tuin mee te besproeien. Volgens het Drinkwaterbesluit (2011) is huishoudwater bij een collectieve voorziening uitsluitend bedoeld om het toilet mee door te spoelen. Bij het gebruik van huishoudwater of gebruik van hemelwater zijn er gemiddeld tot grote risico's op maag-darm-, luchtweg- en huidklachten (zie figuur A).

Figuur A Huishoudwater en gebruik van hemelwater (Bron: RIVM, bewerkt door Stichting RIONED)

Huishoudwater

Huishoudwater is water dat niet schoon genoeg is voor consumptie, maar wel zou kunnen dienen om het toilet door te spoelen, de auto te wassen of bijvoorbeeld de tuin te besproeien. Omdat huishoudwater niet geschikt is als drinkwater, is voor de distributie een apart leidingnetwerk nodig. Dit maakt de aanleg kostbaar. Vanwege het risico op verkeerde aansluitingen leveren de drinkwaterbedrijven geen huishoudwater meer (zie het kader hieronder).

In een collectieve installatie mag huishoudwater alleen worden toegepast voor toiletspoeling. In een woninginstallatie mag huishoudwater alleen worden toegepast voor toiletspoeling, gebruik in de wasmachine of het besproeien van de tuin. Dit zijn toepassingen op het gebied van huishoudelijk gebruik. Meer informatie hierover is te vinden op het Waterwerkblad 4.7 (2018).

Gebruik van hemelwater

Hemelwater is aanvankelijk schoon. Maar tijdens de afstroming langs oppervlakken en de opslag in reservoirs kan het verontreinigd raken. Bijvoorbeeld als vogelpoep van het dak wordt gespoeld of als andere dieren zoals ratten toegang hebben tot het reservoir of de open leidingen. Dit kan negatieve gevolgen hebben voor de gezondheid, bijvoorbeeld als het opgevangen hemelwater wordt gebruikt om het toilet door te spoelen.

Juridisch gezien zouden drinkwaterbedrijven hemelwater als drinkwaterbron kunnen gebruiken. Opgevangen hemelwater is schoner dan oppervlaktewater, maar zeker niet schoon. In tegenstelling tot oppervlaktewater is het vrij van medicijnresten en verontreinigingen door bijvoorbeeld hormonen en zoetstoffen. Maar opgevangen hemelwater bevat vaak meer koper, nikkel, zink en fosfaat. Een belangrijke verontreinigingbron is het oppervlak dat de neerslag opvangt. Hierop bevindt zich vuil uit de omgeving van verkeer, industrie of pesticiden. Daarnaast zitten op daken vrijwel altijd uitwerpselen van dieren. Bovendien is het hemelwater relatief zacht en zuur, waardoor kalk uit beton er in oplost, maar ook metalen uit dakmateriaal en goten.

Met alleen de neerslag van daken is ongeveer aan 25% van de watervraag in een woonomgeving te voldoen. Als we ook het hemelwater benutten dat op wegen en parkeerplaatsen valt, blijkt dat in veel gevallen ruimschoots aan de watervraag is te voldoen. Maar omdat de (microbiologische) kwaliteit van opgevangen hemelwater vaak slecht is, is het (op basis van de huidige technieken) vanwege de volksgezondheid niet verantwoord consumenten zelf (decentraal) drinkwater te laten maken. De meest realistische optie is dat het drinkwaterbedrijf dat doet.

Maatregelen

Om veilig hemelwater en/of huishoudwater te gebruiken, kunt u bewoners de volgende maatregelen aanbevelen:

Zorg dat u de leidingen duidelijk markeert, zodat het verschil tussen drinkwater en huishoudwater gemakkelijk zichtbaar is.
Zorg ervoor dat alle gezinsleden weten dat zij huishoudwater beslist niet mogen drinken.
Gebruik huishoudwater niet voor de (vaat)wasmachine. Tijdens de laatste minuten wordt de vaat of was namelijk weer gespoeld met water dat mogelijk verontreinigd is.
Sluit de overloop van een regen- of huishoudwatertank niet aan op vuilwater- of gemengde riolering, want tijdens hevige regen kan door drukverschillen rioolwater in het reservoir terechtkomen.

Huishoudwater en gebruik van hemelwater