Alle instrumenten of werkwijzen op deze pagina kun je in verschillende fasen van de samenwerking inzetten om de pijlers inhoud, proces en relatie te versterken (zie figuur A). Hieronder vind je per instrument of werkwijze een korte toelichting en een link naar meer informatie.

Fase 1: actoren en rollen verkennen

Elke samenwerking begint met een wens, ambitie of idee. In de eerste fase verken je met wie je gaat samenwerken, welke raakvlakken er zijn en wat ieders rol is. Daarbij kun je gebruikmaken van:

Actorenanalyse: geeft inzicht in het speelveld, de betrokken organisaties en/of personen met hun rol en invloed.
Sturingswiel overheidsrollen: helpt om te bepalen welke rol de gemeente als overheid wil vervullen in de samenwerking.
Teamrollen: geeft inzicht in ieders talenten en draagt daardoor bij aan betere prestaties van het team.

Fase 2: doelen en belangen bepalen

Zodra de actoren en rollen helder zijn, is het belangrijk zicht te krijgen op wat iedereen precies wil. Wat zijn de doelen en belangen? Waar zit overlap en waar niet? Zijn er gemeenschappelijke belangen en hoe kun je doelen verenigen? Instrumenten die je hierbij kunnen ondersteunen zijn:

Mindmap: helpt om gezamenlijk ideeën te genereren en overzicht te krijgen.
Gedeelde belangen: helpt om elkaar te begrijpen en begrip te krijgen voor elkaars standpunten.
Gezamenlijk feitenonderzoek: vergroot de gezamenlijke kennis, leidt tot gedeelde inzichten en helpt het eens te worden.

Fase 3: samenwerking laten groeien

Nu gaat de samenwerking echt van start. Op basis van de vastgestelde gezamenlijke doelen kies je maatregelen en verdeel je de te nemen acties. In deze fase komen het van elkaar leren en het versterken van het netwerk steeds meer centraal te staan. Daarbij hoort ook het evalueren van de samenwerking, om zo waar nodig te kunnen bijsturen. Bij deze fase kun je de volgende instrumenten inzetten:

Voorbeelden delen: vergroot het lerend vermogen in de samenwerking en inspireert.
Geweldloos communiceren: is een manier om verbinding te maken door te luisteren, naar jezelf en de ander.
Piramide van Lencioni: geeft bouwstenen voor teamontwikkeling.
Evalueren van de samenwerking: draagt bij aan een succesvolle samenwerking door te leren en bij te sturen.

Instrumenten en werkwijzen — Figuur A Geschikte instrumenten en werkwijzen

De kleuren in figuur A verwijzen naar de hierboven beschreven fasen in de samenwerking, de plaats in de driehoek geeft aan in welke mate het instrument zich richt op de inhoud, het proces of juist de relatie.

Sturingswiel overheidsrollen