Afhankelijk van de diepte en de bodemsoort

Directe doorlatendheidsmetingen werken volgens de Continuïteitswet, zie de pagina over grondwaterstroming. Ze zijn onder andere handig in de ontwerpfase van een voorziening. Welke directe meetmethode u het best kunt kiezen, is afhankelijk van:

de diepte van de meting ten opzichte van het grondwater (verzadigde of onverzadigde zone);
het bodemmateriaal.

Onverzadigde zone

Voor doorlatendheidsmetingen in de onverzadigde zone kunt u twee meetinstrumenten gebruiken:

De dubbele-ringinfiltrometer: voor metingen op of vlak onder het maaiveld. Hiervoor kunt u zowel een ‘falling-head’-methode als een ‘constant-head’-methode gebruiken.
De Aardvark: voor metingen op enige diepte onder het maaiveld, maar nog in de onverzadigde zone. Met de Aardvark wordt de ‘constant-head’-methode toegepast.

Figuur A Meetmethoden bij infiltratie boven de grondwaterstand

Verzadigde zone

Voor doorlatendheidsmetingen in de verzadigde zone kunt u de volumebalans in peilbuizen of in boorgaten op verschillende manieren bepalen:

Volumebalans: zes puntmethoden (metingen op één locatie/punt)

Dit onderdeel gebruikt de namen die in de Europese normen prEn ISO/DIS 22282-1 tot en met prEn ISO/DIS 22282-6 worden gehanteerd. Achter de namen vindt u een korte beschrijving van de methode:

Falling-head: Methode waarbij de grondwaterstand eenmalig wordt verhoogd, waarna de daling van de grondwaterstand wordt gemeten.
Rising-head: Methode waarbij de grondwaterstand eenmalig wordt verlaagd, waarna de stijging van de grondwaterstand wordt gemeten.
Constant-head (verhoging): Het constant verhogen van de grondwaterspiegel, waarbij het benodigde debiet wordt gemeten.
Constant-head (verlaging): Het constant verlagen van de grondwaterspiegel, waarbij het benodigde debiet wordt gemeten.
Constant-flow (verhoging): Het verhogen van de grondwaterspiegel met een constant debiet, waarbij zich uiteindelijk een constant waterniveau instelt. Vervolgens worden de toegevoegde hoeveelheid water per tijdseenheid en de constante verhoging gemeten.
Constant-flow (verlaging): Deze methode houdt in: het verlagen van de grondwaterspiegel met een constant debiet, waarbij zich uiteindelijk een constant waterniveau instelt. Vervolgens worden de onttrokken hoeveelheid water per tijdseenheid en de constante verlaging gemeten.

Voor deze zes methoden zijn veel verschillende namen in gebruik (zie tabel A).

Tabel A Verschillende namen voor puntmethoden
Officiële naam volgens Europese norm	Ook bekend onder de namen
Falling-head	Falling-headproef, slugtest, omgekeerde Hooghoudtproef, omgekeerde boorgatproef, porchetproef, omgekeerde pompproef, omgekeerde putproef en inversed Auger-Hole
Rising-head	Hooghoudtproef, rising-headproef, boorgatproef, putproef en Auger-Hole
Constant-head	Constant-headproef, compact constant-head permeameter (CCHP) en Lefrancproef
Constant-flow	Constant-flowproef, steady-stateproef, constant-debietproef, putproef en stopproef

De methoden zijn zowel in het veld (in situ) als in het laboratorium te gebruiken.

Figuur B geeft de toepassingsgebieden van de zes methoden weer. Het betreft indicatieve grenzen, die zijn gebaseerd op de praktische uitvoerbaarheid van de verschillende methoden. Mits de methoden goed worden uitgevoerd, kunnen de toepassingsgebieden worden uitgebreid.

Figuur B Indicatieve range doorlatendheden verschillende methoden (bron: prEN ISO-DIS 22282-2

Verzadigde/onverzadigde zone

Wanneer u de doorlatendheid wilt bepalen voor een situatie waarbij u vanaf het maaiveld water laat infiltreren, hebt u een andere methode nodig dan wanneer u water ter hoogte van de grondwaterstand laat infiltreren. Figuur C geeft de drie mogelijke situaties weer. Infiltratie vanaf het maaiveld is bijvoorbeeld van toepassing bij de aanleg van een wadi (een bufferings-en-infiltratievoorziening). De middelste methode – infiltratie iets dieper onder het maaiveld, maar boven de grondwaterstand – is bijvoorbeeld van toepassing bij de aanleg van een IT-riool. De situatie rechts is van toepassing bij de aanleg van drainage of bij het laten infiltreren van (hemel)water onder de grondwaterstand.

Figuur C Locatie infiltratie of drainage ten opzichte van grondwaterstand en maaiveld

Bodemmateriaal

Welke meetmethode u kiest, hangt behalve van de grondwatersituatie ook af van het bodemmateriaal. Maak van tevoren een inschatting van de doorlatendheid. Dat is nodig om een goede keuze voor een meetmethode te kunnen maken (zie ook figuur B). De inschatting kunt u maken op basis van uitgevoerde boringen of bijvoorbeeld data van het DINOloket/BRO of PDOK.

Dit onderdeel gaat uit van een onderverdeling van drie classificaties van het bodemmateriaal:

Goed doorlatend: matig grof zand tot grind (indicatief > 5 m/d).
Matig doorlatend: zandige leem en matig fijn zand (indicatief 1-5 m/d).
Slecht doorlatend: klei, zandige klei en leem zonder bijmenging (indicatief < 1 m/d).

Voor het bepalen van de doorlatendheid vlak onder het maaiveld kunt u het beste de dubbele-ringinfiltrometermethode gebruiken, ongeacht het bodemmateriaal. Alleen als de bodem extreem goed of slecht doorlatend is, kan de test mogelijk niet worden uitgevoerd. Een alternatief is dan om (ongeroerde) monsters te nemen en labproeven of een korrelverdelingsanalyse te laten uitvoeren (zie Laboratoriumproeven verticale doorlatendheid en Korrelverdelingsanalyse).

Door de schema’s in de figuren D, E en F te volgen – met als startpunt een grove inschatting van de bodemdoorlatendheid – kunt u bepalen welke methode het beste aansluit bij uw situatie. Maak de grove inschatting liefst vóór het veldwerk of uiterlijk direct na de boring.

Figuur D Keuze meetmethode bij goed doorlatend bodemmateriaal

Figuur E Keuze meetmethode bij matig doorlatend bodemmateriaal (zandige leem en matig fijn zand)

Figuur F Keuze meetmethode bij slecht doorlatend bodemmateriaal

Uitleg formule constant-headtest (verlaging)