Aanleg is een uitbreidingsinvestering

Kosten voor de aanleg van een rioolstelsel zijn bijvoorbeeld:

aanschafkosten van rioolbuizen of pompen;
vestigingskosten van beperkte rechten;
grondwerkkosten;
kosten voor het bedrijfsklaar maken.

Aanleg betreft het aanleggen van riolering, wat leidt tot een uitbreiding van het gemeentelijke rioolstelsel. Aanleg geldt daarom als een ‘uitbreidingsinvestering’, waarbij uitbreiding inhoudt: een toename van het aantal aangesloten percelen (dus niet van capaciteit). Bijvoorbeeld in een nieuwe wijk of bij de aanleg van riolering in het buitengebied.

In de praktijk bestaat er onderscheid tussen aanleg, vervanging, renovatie, onderhoud/reparatie en verbetering van riolering. Alleen bij aanleg is sprake van een activiteit die daadwerkelijk uitbreiding tot gevolg kan hebben. In de andere gevallen gaat het om vervanging, verbetering of renovatie en onderhoud (zie verder de pagina Onderscheid onderhoud en vervanging).

Voor aanleg: niet vooraf sparen via de heffing

De gemeente kan via de rioolheffing geen voorziening opbouwen om daarmee de aanleg of de uitbreiding van het rioolstelsel te financieren. Zij mag in de rioolheffing als jaarlijkse lasten alleen de bijdragen aan voorzieningen meenemen die zijn bestemd voor noodzakelijke vervanging van de bestaande riolering.

De rechter beschouwt het niet als rechtvaardig als een gemeente uit de rioolheffing spaart voor percelen die zij nog niet in de heffing betrekt. Wil uw gemeente een reserve hebben om de eerste aanleg (mede) te financieren, dan moet zij deze financieren uit andere bronnen dan de rioolheffing. En anders geldt dat de kosten aan de heffing worden toegerekend nádat de investering is gedaan, door de kapitaallasten toe te rekenen. Zie onderstaand.

Wél sparen voor verbeteringsinvesteringen via de heffing

Als de gemeente de bestaande capaciteit vergroot (bijvoorbeeld door een bergbezinkbassin te plaatsen), geldt dat als een verbetering van het bestaande stelsel, niet als een uitbreiding. Voor verbeteringsinvesteringen mag de gemeente wél vanuit de heffing sparen.

Kapitaallasten

De aanlegkosten van de riolering die voor rekening komen van de gemeente, mag de gemeente vanaf het moment van investeren ten laste brengen van de rioolheffing. Over het algemeen nemen gemeenten het investeringsbedrag niet in één keer in de kosten mee. Zij schrijven de riolering af gedurende de levensduur. Jaarlijks komt dan een deel van de kosten als kapitaallast terug in het kostenverhaal.

Hoofdregel is dat de gemeente uitbreidingsinvesteringen geheel tegen kostprijs activeert en vervolgens gedurende de gebruiksduur afschrijft. Op de pagina Afschrijvingslasten van rioleringsinvesteringen vindt u een uitgebreidere toelichting op de regels rondom activeren en afschrijven van investeringen. De afschrijvingskosten brengt de gemeente jaarlijks via de rioolheffing in rekening bij de inwoner(s). In tabel A ziet u een voorbeeld van een investering van een ton, die gemeente X in vijftig jaar lineair afschrijft.

Tabel A Afschrijven uitbreidingsinvestering in vijftig jaar (in euro’s)
Jaar	Boekwaarde investering	Afschrijvingskosten investering
1	100.000	2.000
2	98.000	2.000
3	96.000	2.000
4	94.000	2.000
5	92.000	2.000
6	90.000	2.000
...	...	...
50	2.000	2.000

Afschrijvingsmethoden

In de bedrijfseconomie zijn veel afschrijvingsmethodieken in omloop. De meestvoorkomende zijn de lineaire methode en de annuïteitenmethode.

Lineaire methode

Bij lineaire afschrijving schrijft de gemeente jaarlijks een gelijk deel van de totale investering af. Omdat de resterende boekwaarde met een jaarlijks gelijk bedrag daalt, dalen ook de jaarlijkse rentelasten over de boekwaarde. De kapitaallasten zijn bij de lineaire methode dus eerst hoog en worden gedurende de levensduur van de investering steeds lager.

Annuïteitenmethode

Bij de annuïteitenmethode blijven de jaarlijkse kapitaallasten tijdens de gehele looptijd constant. De gemeente start met een lage afschrijving, die tijdens de looptijd van de investering steeds hoger wordt. De rentelasten over de boekwaarde dalen naarmate de looptijd vordert. De stijging van de afschrijvingen is gelijk aan de daling van de rentelasten. Deze methode kan een gemeente toepassen wanneer de waarde van een activum in het begin minder snel vermindert en gedurende de gebruiksduur steeds verder afneemt, zoals het rioolstelsel.

Bijdragen van derden

Bij een stadsuitbreiding kan de gemeente de aanlegkosten ook op andere manieren verrekenen:

in de prijs van de te verkopen grond;
via een bijdrage vanwege een exploitatieovereenkomst (gebaseerd op de exploitatieverordening);
via een baatbelasting.

Dergelijke bijdragen van derden die in directe relatie met de investering staan, móét de gemeente op de waardering in mindering brengen. NB Bedragen in de vervangingsvoorziening mag de gemeente niet in mindering brengen op een uitbreidingsinvestering (zie ook Voorziening of reserve?). Het is immers niet toegestaan om in het tarief te sparen voor een uitbreidingsinvestering. In tabel B ziet u een voorbeeld van een investering die de gemeente volledig dekt vanuit de grondexploitatie.

Tabel B Financiering uitbreidingsinvestering via grondexploitatie (in euro’s)
Jaar	Kostprijs investering	Bijdrage grondexploitatie	Boekwaarde investering
1	100.000	100.000	0
2	0	...

Sparen voor vervanging

Uitbreidingsinvesteringen waar een volledige (of aanzienlijke) bijdrage ‘ineens’ tegenover staat, dekt een gemeente op het moment waarop zij de investeringen doet. Dit betekent dat zij hierop feitelijk niet hoeft af te schrijven. Maar aan deze systematiek zit een nadeel. Door het ‘ineens’ dekken van de investeringsuitgaven in de jaarlijkse gemeentelijke exploitatie, zijn de kapitaallasten van de investering niet meer zichtbaar. En als de uitbreiding aan vervanging toe is, stijgen de afschrijvingslasten schoksgewijs (fors). De gemeente kan een dergelijke stijging onder meer voorkomen door al vóór de vervanging een bijdrage op te nemen in de rioolheffing en deze te storten in een vervangingsvoorziening. Zo spaart zij vooraf voor de toekomstige vervanging.