Bedragen opgenomen in de rioolheffing verplicht besteden aan rioleringszorg

Als de gemeente van tevoren bijdragen voor een vervangingsinvestering in de rioolheffing heeft opgenomen, dan móét zij deze bijdragen opnemen in de voorziening vervangingsinvesteringen. De gemeente heeft een juridische verplichting om deze bijdragen te besteden aan riolering. Sparen voor een vervangingsinvestering kan de gemeente ook doen vanuit de eigen algemene middelen. De gemeente bestemt dan een deel van de algemene middelen voor (een deel van) de vervanging. Deze gelden uit eigen middelen komen alleen niet in een voorziening, maar in een (bestemmings)reserve. De gemeenteraad kan namelijk altijd aan deze vanuit de algemene middelen beschikbaar gestelde bijdrage nog een andere bestemming geven. Bij in de rioolheffing opgenomen bedragen voor vervanging is dit niet het geval, vanwege de juridische bestedingsverplichting. Om dit vooral ook aan de gemeenteraad zichtbaar te maken, schrijft het BBV voor dat deze gelden in een voorziening komen.

Inzet reserve versus voorziening vervangingsinvesteringen

De manier waarop de gemeente de reserve inzet voor vervangingsinvesteringen, is anders dan hoe zij de voorziening vervangingsinvesteringen inzet. De voorziening brengt zij direct na de investering in mindering op de boekwaarde. Het gaat immers om bijdragen van derden (art. 62 BBV). Wanneer hierna nog een (beperkt) saldo van de investering resteert, kan de gemeente dit afschrijven over de resterende gebruiksduur. Ook kan zij de extra bijdrage in de rioolheffing voorlopig handhaven en daarmee het restbedrag versneld afboeken (zie ook Vervangings- en verbeteringsinvesteringen voor de riolering).

In tegenstelling tot de voorziening kan de gemeente de reserve niet direct op de investering in mindering brengen. De reserve blijft zichtbaar op de balans en de gemeente gebruikt hiervan jaarlijks een deel om er afschrijvingskosten mee te dekken. Deze afschrijvingskosten komen dan niet meer in de rioolheffing. In tabel A ziet u een voorbeeld van sparen voor een (vervangings)investering uit de eigen middelen.

Tabel A Sparen voor investering uit eigen middelen gemeente (in euro’s)
Jaar	Boekwaarde investering	Afschrijven	Mutatie bestemmings- reserve riolering uit eigen middelen	Saldo bestemmingsreserve
2018	0		5.000	35.000
2019	0		5.000	40.000
2020	0		5.000	45.000
2021	0		5.000	50.000
2022	50.000	1.000	-1.000	49.000
2023	49.000	1.000	-1.000	48.000
2024	48.000	1.000	-1.000	47.000
2025	47.000	1.000	-1.000	46.000

Het direct salderen van de voorziening levert een administratief voordeel op ten opzichte van de dekking van de afschrijvingslasten met de reserve. Dat komt omdat de gemeente eenmalig een boeking doet en niet meer elk jaar een afschrijving en mutatie in de reserve hoeft te doen. Doordat zij de boekwaarde direct vermindert, bespaart de gemeente bovendien op de rentelasten (deze berekent zij immers op basis van de omvang van de boekwaarde van de vaste activa toe, zie ook Rentelasten van investeringen voor de riolering).

Tabel B Verschillen tussen voorziening en reserve
Voorziening vervangingsinvesteringen	Bestemmingsreserve riolering
Spaarbedragen opgenomen in de rioolheffing	Spaarbedragen uit eigen middelen
De raad kan de middelen geen andere bestemming geven	De raad kan de middelen een andere bestemming geven
Juridische verplichting tegenover inwoners	Geen verplichting tegenover derden
Direct in mindering brengen op de investering	Jaarlijkse dekking afschrijvingslasten

Overschot op rekeningbasis op taakveld riolering

Als de rioleringstaak aan het einde van het jaar een financieel overschot heeft, is de gemeente niet altijd verplicht dit bedrag ook te besteden aan riolering. Afhankelijk van de oorzaak van het overschot is het bedrag wel of niet vrij aanwendbaar. Onverwachte overschotten zijn in principe vrij aanwendbaar. Deze ontstaan bijvoorbeeld doordat de baten uit de heffing hoger zijn dan begroot (bijvoorbeeld door een hoger aantal aansluitingen of door minder kwijtscheldingen) of doordat activiteiten goedkoper zijn uitgevoerd dan begroot (efficiency- of aanbestedingsvoordelen). Stichting RIONED en de commissie BBV raden u aan om deze overschotten in een bestemmingsreserve te laten vloeien. U kunt een dergelijke bestemmingsreserve riolering vervolgens bijvoorbeeld gebruiken voor kostenegalisatie in jaren waarin de rioleringskosten hoger zijn dan gemiddeld. Op basis van de financiële ontwikkelingen kunt u later eventueel besluiten om de reserve (deels) toe te voegen aan de algemene reserve.

De bestemming van dit deel van het gemeentelijke resultaat op riolering wordt jaarlijks bepaald door de raad. De gemeenteraad kan een dergelijke werkwijze ook structureel vastleggen in de eigen Financiële verordening. Dan is er geen separaat raadsbesluit over de bestemming nodig en kan de gemeente het resultaat al in het betreffende jaar toevoegen of onttrekken aan de bestemmingsreserve.

Als (een deel van) het overschot is ontstaan doordat de gemeente activiteiten (bijvoorbeeld klein onderhoud of een vervangingsinvestering waarvoor zij niet spaart) heeft uitgesteld, dan mag de gemeente (dat deel van) het overschot niet vrij besteden. De activiteit waarvoor de gemeente het geld bij de burger heeft opgehaald, heeft zij immers nog niet uitgevoerd. Dit geld moet de gemeente besteden aan riolering en moet zij daarom in een voorziening opnemen. Het BBV kent hiervoor een aparte voorziening: de voorziening beklemde (voor een specifiek doel te besteden) middelen derden (art. 44 lid 2 BBV). Ook overschotten als gevolg van activiteiten die door heroverweging niet zijn uitgevoerd, moet de gemeente in deze voorziening opnemen. Meestal heeft dit een drukkend effect op de rioolheffing op termijn.

Wanneer er bij het opstellen van de jaarrekening een overschot op het taakveld riolering blijkt te zijn, moet de gemeente de oorzaken hiervan dus zien te achterhalen. Afhankelijk van de oorzaak is (een deel van) het overschot vrij aanwendbaar en komt dit ten gunste van de algemene middelen, bij voorkeur in een bestemmingsreserve riolering. Het deel van het overschot waarop nog een bestedingsplicht voor de riolering rust, moet de gemeente opnemen in de voorziening beklemde middelen (art. 44 lid 2 BBV).

Overzicht rioleringsvoorzieningen

Het BBV kent drie typen voorzieningen die de gemeente voor de rioleringstaak kan inzetten:

Onderhoudsvoorziening riolering: dit is een zogenoemde egalisatievoorziening op basis van art. 44 lid 1 onderdeel c BBV die wordt gebruikt voor de gelijkmatige verdeling van lasten voor groot onderhoud van riolering. Zie verder Kosten onderhoud en exploitatie riolering.
Voorziening vervangingsinvesteringen: deze voorziening is speciaal in het BBV in het leven geroepen om spaarbedragen voor vervangingsinvesteringen die de gemeente via de rioolheffing heeft opgehaald, zichtbaar te maken. De spaarbedragen kennen een bestedingsplicht voor de riolering, en daarom moet de gemeente deze in de voorziening opnemen en mag zij deze niet in de (vrij aanwendbare) bestemmingsreserve riolering onderbrengen. De gemeente wendt de voorziening vervangingsinvesteringen op een andere manier aan dan de andere voorzieningen. Daarom moet zij deze apart administreren en verantwoorden (zie ook Vervangings- en verbeteringsinvesteringen voor de riolering).
Voorziening beklemde middelen derden: deze voorziening moet de gemeente op basis van art. 44 lid 2 BBV gebruiken om gelden op te slaan die zij via de rioolheffing heeft opgehaald, maar (nog) niet heeft besteed en die wél een bestedingsplicht voor de riolering hebben. Met uitzondering van de spaarbedragen voor groot onderhoud en vervangingsinvesteringen, want die komen in de betreffende voorzieningen voor groot onderhoud (art. 44 lid 1 onderdeel c) en vervangingsinvesteringen (art. 44 lid 1 onderdeel d). Deze voorziening moet de gemeente ook gebruiken als zij tariefegalisatie toepast (zie verder Tariefegalisatie rioolheffing).

Zie ook Nadere eisen voorziening riolering voor verdere uitleg over het onderscheid tussen de verschillende voorzieningen en de aanwendingsmogelijkheden.

Reserve of voorziening

Of financiële middelen in een reserve riolering of in een voorziening riolering komen, hangt af van de vraag of de gemeente deze middelen nog kan herbestemmen. Is dit het geval, dan komen ze in een reserve. Zo niet, dan komen ze in een voorziening.

Bij vervanging
Spaarbedragen opgenomen in de rioolheffing	Voorziening
Spaarbedragen uit algemene middelen	Reserve
Bij groot onderhoud
Spaarbedragen opgenomen in de rioolheffing	Voorziening
Spaarbedragen uit algemene middelen	Voorziening¹
Bij tariefegalisatie
Egalisatiebedragen opgenomen in de rioolheffing	Voorziening
Egalisatiebedragen uit algemene middelen	Reserve
Bij overschotten op rekeningbasis
Kostenbesparing	Reserve of algemene middelen
Overschot door uitstel activiteiten	Voorziening
Overschot hogere baten	Reserve of algemene middelen
Bij btw
Btw opgenomen in de heffing	Reserve of algemene middelen

¹Uitzondering op de hoofdregel, omdat artikel 44 lid 2 BBV bepaalt dat de gemeente voorzieningen vormt voor kosten die zij in een volgend begrotingsjaar zal maken. Voorwaarden zijn dat het maken van die kosten zijn oorsprong mede vindt in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar én dat de voorziening is bedoeld om lasten gelijkmatig over meerdere begrotingsjaren te verdelen.

Voorziening of reserve?