Het Besluit bodemkwaliteit (Bbk) beschermt de bodem en het oppervlaktewater tegen verontreinigingen die uitlogen uit bouwstoffen, grond en baggerspecie. Daarnaast borgt het Bbk de kwaliteit van werkzaamheden in het bodembeheer. Zo staan in het besluit regels voor erkenning van personen en instellingen (hoofdstuk 2 Bbk) die werkzaamheden mogen uitvoeren (ook wel 'Kwalibo' genoemd, zie Graven in verontreinigde bodem). Voor rioleringswerkzaamheden zijn met name hoofdstuk 3 en 4 van het Bbk van belang. Hierin staan regels voor (het toepassen van) bouwstoffen en grond en baggerspecie.

Bouwstoffen

Als de gemeente bij de aanleg van riolering bouwstoffen gebruikt, is hoofdstuk 3 van het Bbk van toepassing. Dit hoofdstuk heeft alleen betrekking op steenachtige bouwstoffen (niet zijnde grond en baggerspecie). Dat zijn bouwstoffen die voor meer dan 10% uit silicium, calcium en/of aluminium bestaan, zoals betonnen rioolbuizen, asfalt, dakpannen, bakstenen en puingranulaat. 
 
Het Bbk gaat uit van een maximaal toelaatbare toevoeging van stoffen aan bodem en grondwater. Daarom zijn maximale samenstellings- en emissiewaarden gesteld voor vormgegeven en niet-vormgegeven bouwstoffen. Deze waarden staan in bijlage A van de Regeling bodemkwaliteit (Rbk). 

Schakels in bouwketen en verplichtingen

  • De producent van bouwstoffen mag alleen bouwstoffen produceren die voldoen aan de maximale samenstellings- en emissiewaarden. Dit moet hij aantonen met een milieuhygiënische verklaring (zie hieronder).
  • De (tussen)handelaar of vervoerder mag alleen bouwstoffen opslaan, verhandelen en vervoeren waarvan de kwaliteit voldoet aan de maximale samenstellings- en emissiewaarden. Ook hij moet de kwaliteit met een milieuhygiënische verklaring aantonen.
  • De toepasser (zoals een gemeente of aannemer) mag alleen bouwstoffen toepassen waarvan de kwaliteit voldoet aan de maximale samenstellings- en emissiewaarden. Ook de toepasser moet de kwaliteit met een milieuhygiënische verklaring aantonen. Hij mag de bouwstoffen alleen gebruiken in een functioneel werk. De toepassing van IBC-bouwstoffen (IBC = Isoleren, Beheersen en Controleren) moet hij melden aan het bevoegd gezag. Hierbij is hij ook verantwoordelijk voor een juiste uitvoering van de IBC-maatregelen en eventuele aanvullende toepassingsvoorwaarden of beperkingen.
  • De eigenaar mag alleen bouwstoffen toepassen waarvan de kwaliteit voldoet aan de maximale samenstellings- en emissiewaarden. Ook hij moet de kwaliteit met een milieuhygiënische verklaring aantonen. De eigenaar is verantwoordelijk voor het beheer en het verwijderen of slopen van een werk als het zijn functie verliest. De eigenaar van IBC-bouwstoffen is verantwoordelijk voor een juiste uitvoering van de IBC-maatregelen en voor controle en beheer van het werk.

Een milieuhygiënische verklaring toont de kwaliteit van de bouwstoffen aan. Er zijn drie verklaringen mogelijk:

  • de partijkeuring;
  • de erkende kwaliteitsverklaring;
  • de fabrikanteigenverklaring.

Bouwstoffen alleen toepassen in een werk

Op grond van het Bbk mag de gemeente bouwstoffen alleen toepassen in een werk. Dat kan een bouwwerk zijn, zoals riolering, maar ook een openbare weg. Het werk moet altijd een duidelijk nut of duidelijke noodzaak hebben, zoals riolering.

Oude riolering verwijderen?

Uitgangspunt is dat bouwstoffen worden verwijderd als het werk of het deel van het werk waarvan de bouwstof deel uitmaakt niet meer als functionele toepassing is te beschouwen (art. 33 Bbk). Riolering die niet meer wordt gebruikt, moet de gemeente dus in principe uit de grond halen. Alleen in bijzondere situaties kunnen de oude buizen achterblijven in de grond, bijvoorbeeld waar het fysiek complex, risicovol en/of te kostbaar is om ze te verwijderen. Met het oog op de zorgplicht om bodemverontreiniging te voorkomen, moet de gemeente de achterblijvende 'riolering' wel schoonspoelen. Ook is het op grond van de Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken (WIBON) verplicht om de ligging van het oude stelsel te archiveren, zodat een beeld ontstaat van het ondergrondse netwerk. De gemeente kan oude riolering ook geschikt (laten) maken voor hergebruik. Dan hebben de oude buizen nog een marktwaarde.

Grond en baggerspecie

Hoofdstuk 4 van het Bbk bepaalt hoe en wanneer de gemeente grond en baggerspecie mag toepassen. In tegenstelling tot bouwstoffen kunnen deze weer definitief deel gaan uitmaken van de bodem. Grond of baggerspecie moet dan wel voldoen aan samenstellingswaarden. Deze maximale waarden hangen voor landbodems samen met de kwaliteit van de bodem en de functie ervan. Voor oppervlaktewater gelden eigen maximale waarden.

Bodemfunctieklassen: wonen en industrie

Voor grond en baggerspecie zijn twee bodemfunctieklassen: wonen en industrie (Regeling bodemkwaliteit). Wordt de bodem in een gebied overheersend voor wonen gebruikt, dan geldt de bodemfunctieklasse wonen. In alle andere gevallen geldt de functieklasse industrie.

Bodemfunctiekaart en bodemkwaliteitskaart

De gemeente moet een bodemfunctiekaart vaststellen. In gebieden die niet op de kaart staan (zoals natuur- en landbouwgebieden), mag zij alleen grond en baggerspecie toepassen die voldoen aan de achtergrondwaarden (de van nature aanwezige waarden). Daarnaast legt de gemeente de kwaliteit van de bodem vast in een bodemkwaliteitskaart. De waterbeheerders doen dat voor de waterbodem.

Toetsingskaders voor het toepassen van grond en baggerspecie

Er zijn drie mogelijke toetsingskaders voor het toepassen van grond en baggerspecie:

  1. Gebiedsspecifiek toetsingskader: dit geldt als de gemeente (of voor waterbodems de waterbeheerder) lokale waarden heeft vastgesteld voor een bodembeheergebied. Dit gebiedsspecifieke toetsingskader is te vinden op de website van de gemeente of waterbeheerder en heet meestal een nota bodembeheer.
  2. Generiek toetsingskader: dit geldt als de gemeente of waterbeheerder geen gebiedsspecifiek toetsingskader heeft vastgesteld. De maximale waarden voor de kwaliteit van de grond of baggerspecie (voor beide bodemfunctieklassen) staan in bijlage B van de Regeling bodemkwaliteit
  3. Grootschalige toepassing: voor toepassingen van grond of baggerspecie van meer dan 5000 m3 geldt een apart toetsingskader in de Regeling bodemkwaliteit (zie afdeling 4 Rbk). 

Milieuhygiënische verklaringen specifiek voor grond en baggerspecie

Naast de partijkeuring, de erkende kwaliteitsverklaring en de fabrikanteigenverklaring (die ook voor bouwstoffen gelden), zijn voor grond en baggerspecie nog twee extra verklaringen mogelijk:

  • Verklaring op grond van een bodemkwaliteitskaart. Deze verklaring is gekoppeld aan het gebiedsspecifieke kader. Het bevoegd gezag (provincie of gemeente) stelt de bodemkwaliteitskaart op. Deze kaart geeft voor elke zone de gemiddelde bodemkwaliteit aan. Deze verklaring is alleen te gebruiken bij grondverzet binnen het eigen beheergebied of tussen beheergebieden als de ontvangende gemeente de bodemkwaliteitskaart van de aanbiedende gemeente bij besluit heeft aangewezen. Een bodemkwaliteitskaart kan verschillende kaartlagen hebben. Bijvoorbeeld de ontgravingskaart (deze kaart geeft de kwaliteit van de bodem op de locatie aan) en de toepassingskaart (op deze kaartlaag staan de toepassingseisen, die afhankelijk zijn van het door het lokale bevoegde gezag gekozen beleidskader). 
  • Verklaring op grond van bodemonderzoek. Deze verklaring is als milieuhygiënische verklaring te gebruiken, mits de juiste onderzoeksprotocollen worden gehanteerd. 
  • Particulieren hoeven geen milieuhygiënische verklaring te tonen.

Melding toepassing grond en baggerspecie

Professionele partijen moeten de meeste toepassingen van grond en baggerspecie vijf dagen van tevoren melden bij het landelijke Meldpunt Bodemkwaliteit van Bodem+ (onderdeel van Rijkswaterstaat Leefomgeving). Toepassingen van minder dan 50 m3 grond of baggerspecie die voldoet aan de achtergrondwaarden hoeven zij niet te melden. Via het centrale meldingssysteem komt de melding direct bij het juiste bevoegd gezag terecht. Op Bodemplus.nl vindt u ook informatie over het toepassen van bouwstoffen en dergelijke.

Exclusief voor leden
Geïnteresseerd in dit artikel? Log in!
En krijg toegang tot dit artikel en andere besloten delen van de website, met o.a. de kennisbank, beeldenbank en onderzoekspublicaties.
Vorige artikel Volgende artikel