Grondwater

(laatst gewijzigd: 25 maart 2014)

Dit thema gaat over grondwater en de aanpak van grondwaterproblemen in de bebouwde kom. Aan de orde komen de wettelijke zorgplicht voor grondwater en de verantwoordelijkheden van particulier, gemeente en waterschap daarbij. Daarnaast vindt u hier materiaal dat u kan helpen bij de aanpak van grondwateroverlast en enkele praktijkvoorbeelden van collega-gemeenten. Behalve grondwateroverlast komen ook problemen voor door te weinig grondwater (onderlast). Ook hierover krijgt u op deze pagina de nodige informatie. (Er is een afzonderlijk thema over regenwateroverlast: Extreme buien.)

Wettelijke zorgplicht voor grondwater

Artikel 3.6 Waterwet

De tekst van de zorgplicht voor grondwater in de Waterwet luidt: 
"1. De gemeenteraad of het college van burgemeester en wethouders draagt zorg voor het in het openbaar gemeentelijk gebied treffen van maatregelen teneinde structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de aan de grond gegeven bestemming zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet tot de zorg van het waterschap of de provincie behoort.
2. De maatregelen, bedoeld in het eerste lid, omvatten mede de verwerking van het ingezamelde grondwater, waaronder in ieder geval worden begrepen de berging, het transport, de nuttige toepassing en het, al dan niet na zuivering, op of in de bodem of in het oppervlaktewater brengen van ingezameld grondwater, en het afvoeren naar een inrichting als bedoeld in artikel 15a van de Wet verontreiniging oppervlaktewateren."

Particulier primair verantwoordelijk, gemeente en waterschap helpen zo nodig

De wettelijke zorgplicht beoogt nieuwe grondwateroverlastproblemen te voorkomen en patstellingen bij bestaande problemen te doorbreken. Daarnaast wil artikel 3.6 overbodige en ondoelmatige maatregelen voorkomen. Het artikel stelt bewust niemand verantwoordelijk of aansprakelijk voor de handhaving van een bepaalde grondwaterstand. Particulier, gemeente, waterschap en provincie hebben ieder eigen verantwoordelijkheden en mogelijkheden om maatregelen te treffen:

  • De particulier is verantwoordelijk voor de goede staat van zijn eigendom. Hij zorgt voor bouwkundige of waterhuishoudkundige voorzieningen op zijn eigen terrein en voor de eigen woning (zoals een vochtdichte vloer of een lekvrije kelder).
  • De gemeente is het aanspreekpunt voor de burger. Zij behandelt klachten en zorgt voor een doelmatige aanpak van grondwaterproblemen, ook als grondeigenaar van het openabre gebied. Pas als aanpak door de particulier niet doelmatig is en de problemen structureel zijn, is het aan de gemeente om in het openbare gebied maatregelen voor de afvoer van overtollig grondwater te treffen.
  • Het waterschap beïnvloedt via het oppervlaktewaterpeil de grondwatersituatie. Ook zorgt het waterschap voor de afvoer van door de gemeente of particulier ingezameld grondwater via het oppervlaktewater.
  • De provincie is verantwoordelijk voor de vergunningverlening voor de onttrekking van grondwater. In de vergunning kan zij voorschriften voor de beëindiging van de onttrekking opnemen. Meer informatie over grondwater onttrekken.

De gemeente heeft bij dit alles de regie. Bij klachten over grondwateroverlast maakt de gemeente een analyse van oorzaken, gevolgen en mogelijke maatregelen. De maatregelen bepaalt zij zo veel mogelijk in samenspraak met alle betrokken partijen. Maatregelen voor transport van overtollig grondwater in het openbare gebied komen voor rekening van de gemeente. Zij kan deze bekostigen uit de rioolheffing. Of ze kan de kosten via een exploitatieovereenkomst of baatbelasting (gedeeltelijk) verhalen op degenen die gebaat zijn bij de maatregelen. De gemeente legt haar grondwaterbeleid vast in het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP).

Jurisprudentie

Bij herstel van de oorspronkelijke grondwatersituatie na vernieuwing van de riolering is de gemeente niet aansprakelijk voor ontstane grondwateroverlast. Dit blijkt uit twee rechterlijke uitspraken uit 2005:

Ondersteuning bij aanpak grondwateroverlast

Module A2500 Grondwater in bebouwd gebied: juridische aspecten

Deze module uit de Leidraad riolering geeft inzicht in de juridische aspecten van grondwater, grondwateroverlast en -tekort.  Download module (alleen voor begunstigers).

Handreiking grondwaterbeheer

Een samenwerkingsverband van het ministerie van Infrastructuur & Milieu, de Unie van Waterschappen, VNG, IPO, Bodemplus, SKB, Sterk Consulting en Colibri Advies heeft in 2012 de Handreiking Juridische Helderheid Grondwaterbeheer uitgebracht. De handleiding gaat over alle aspecten van grondwater. Enkele onderdelen en factsheets hebben specifiek betrekking op stedelijk waterbeheer. De handreiking bestaat uit drie delen:

Presentaties RIONEDgrondwaterdag

De presentaties van de RIONEDgrondwaterdag op 14 juni 2007 kunnen u ondersteunen bij uw taak als regisseur van grondwaterproblemen in bebouwd gebied. Naar de presentaties.

Bouw- en woonrijp maken

Tekortkomingen in het bouwrijp maken kunnen grondwateroverlast veroorzaken. Meer informatie hierover vindt u op de site van het project Beter Bouw- en Woonrijp Maken.

Publicatie 'Ontwatering Stedelijk Gebied'

Een goede ontwatering is een belangrijk doel van bouw- en woonrijpmaken en kan in de gebruiksfase veel aan grondwater gerelateerde problemen voorkomen. De publicatie van Stichting Bouwresearch Ontwatering in stedelijk gebied geeft inzicht in de mogelijke maatregelen bij ontwatering van terreinen, een handige checklist per projectfase en een goede koppeling met de praktijk. De uitgave gaat in op techniek, proces, wetgeving en biedt voorbeeldsituaties. Naar de publicatie.

Grondwateroverlast in de praktijk

Den Haag, grondwaternota en grondwatermeetnet
Rotterdam, grondwater: hoe zit dat eigenlijk? en grondwatermeetnet online
Haarlemmermeer, Wat moet ik doen bij grondwateroverlast?

Grondwater en funderingen (grondwateronderlast)

Te lage grondwaterstanden kunnen zorgen voor maaivelddaling, zettingsverschillen en aantasting van houten paalkoppen. Hierdoor kunnen funderingen verzwakken. Deze informatie kan u helpen bij de aanpak van grondwateronderlast in uw gemeente:

(13.02.14) Brief van de minister van Wonen aan de Tweede Kamer over de aanpak van paalrot en funderingsproblematiek.(16.05.13) Brief van de minister van Wonen met reactie op petitie van het Kenniscentrum Aanpak Funderingsherstel. De minister gaat o.m. in op het mogelijk heroverwegen van de gemeentelijke hemelwater- en grondwaterzorgplichten.
(30.11.12) De Hoge Raad heeft uitgesproken dat de gemeente Dordrecht niet aansprakelijk is voor schade aan houten funderingspalen. Daarmee bevestigt de Hoge Raad de uitspraak van het gerechtshof in Den Haag. De vordering tot vergoeding van schade, die enkele huiseigenaren hadden ingesteld, is afgewezen. Uitspraak van de Hoge Raad.
(09.10.09) Manifest voor funderingsherstel, met aanbevelingen over hoe het Rijk funderingsherstel kan stimuleren. Getekend door o.m. Bouwend Nederland, verschillende gemeenten, Vereniging Eigen Huis en Stichting Platform Fundering Nederland.
(03.04.08) De staatssecretaris van VROM beschrijft in een brief aan de Tweede Kamer de relatie tussen de grondwaterzorgplicht en funderingsproblemen.
(27.06.07) De staatssecretaris van VROM beschrijft de aanpak en de stand van zaken van de funderingsproblematiek in een brief aan de Tweede Kamer.

Publieksinformatie

Suggesties, verbeteringen, aanvullingen en opmerkingen voor dit thema zijn welkom. Stuur een bericht naar Harry van Luijtelaar via info@rioned.org.