Stresstest regenwateroverlast enkele aandachtspunten

Bij de stresstest regenwateroverlast gaat het om het zichtbaar maken van de gevolgen van extreme buien op het stedelijke en landelijke gebied. Dit is de basis voor een risicoanalyse waarbij keuzes moeten worden gemaakt tussen het investeren in maatregelen en het accepteren van schade. Recente ontwikkelingen in de techniek en informatie maken het mogelijk om deze afwegingen steeds beter te maken.

Anticiperen moet, afwachten is geen optie
De ontwikkeling van het klimaat betekent dat extremen meer dan gemiddeld extremer gaan worden (figuur 1). Dit zien we al bij de ontwikkeling van extreme buien.

Figuur 1 Een kleine verschuiving van de normale verdeling geeft een relatief grotere verandering in de extreme (uitersten) waarden.

Dit artikel is gericht op het stedelijke gebied. Het wordt steeds duidelijker dat er op veel plaatsen een grote opgave ligt in het verminderen van de kwetsbaarheid van onze omgeving (figuur 2).

Figuur 2 Prioriteitenkaart aanpak knelpunten regenwateroverlast Amsterdam (rood is urgent)

Het bijzondere van deze opgave is dat we ons moeten gaan voorbereiden op situaties die we nog niet kennen. Afwachten is geen optie en anticiperen is noodzakelijk omdat de oplossing vooral ligt in het geleidelijk aanpassen van de ruimtelijke inrichting in het stedelijke gebied.

Waterberging, bouwpeilen
De essentie van de maatregelen is dat er veel meer ruimte voor het opvangen/bergen van regenwater moet worden gemaakt. De meest effectieve bescherming van woningen en gebouwen is het realiseren van een voldoende hoog gelegen bouwpeil, dat geeft meer ruimte voor waterberging op straat. Dat wisten de Batavieren op hun terpen al en dat wisten we 3 decennia geleden ook nog maar daarna is de aandacht voor het bouwpeil afgenomen, wellicht doordat we in de vorige eeuw weinig te maken hebben gehad met extreme buien en meer aandacht hadden voor rolstoeltoegankelijkheid.

Rioolstelsel en water op straat
De rol van een rioolstelsel is al vanuit de uitgangspunten en het ontwerp beperkt. Bij het dimensioneren van een rioolstelsel is nooit uitgegaan van het verwerken van (zeer) extreme buien. Daarbij is gerekend op een flinke bijdrage van de berging van water op straat. Water op straat is daarom onvermijdelijk.

Figuur 3 Rol functioneren rioolstelsel en bovengrond bij het verwerken van extreme buien.

Een rioolstelsel kan 20-30 mm neerslag in een uur verwerken. Water op straat is nog geen regenwateroverlast. Het bergen van ongeveer 40 mm neerslag op straat zou in vlak gebied geen problemen moeten geven. Schade door regenwater blijkt al op te treden bij buien in de orde van 30 tot 55 mm in een uur. Wat gaat hier mis? Welke schade is ontstaan door water dat van de straat naar het perceel loopt en welke schade door regen die rechtstreeks op het gebouw en het perceel is gevallen?

Extreme buien
Het verwerken van extreme neerslaghoeveelheden vraagt tijd en ruimte. Essentiële vraag is waar de grens ligt van welke buien we schadevrij willen kunnen verwerken. In de afgelopen jaren zijn we geconfronteerd met enorme kortdurende extremen.

Figuur 4 Recente voorbeelden van extreme buien met een korte duur.

De meest extreme bui in De Bilt geregistreerd, is gevallen op 13 juni 1953. Een dergelijk bui is in de afgelopen 10 jaar volgens radarbeelden circa 6000 keer geregistreerd ergens in Nederland. In Amsterdam worden de grootste knelpunten versneld aangepakt om buien met een neerslaghoeveelheid van 60 mm in een uur schadevrij te kunnen verwerken. Dat is een voorzichtige ambitie gelet op de veel zwaardere extreme buien die we de afgelopen jaren in onze omgeving hebben gezien.

Rekenmodellen, resultaten beoordelen
Het gebruiken van rekenmodellen om de problematiek van regenwateroverlast te analyseren vraagt om de nodige zorgvuldigheid. Bij het optreden van net wel of geen overlast gaat het vaak om de details. Kleurrijke kaarten geven bijvoorbeeld aan welke woningen kwetsbaar zijn. De hoogte van woningpeilen zijn echter vaak niet bekend. Er zijn overlastkaarten waar een woning pas als kwetsbaar wordt gekleurd als de waterhoogte tegen de gevel minstens 15 cm bedraagt. Dit is een veel te gunstige aanname waarbij veel knelpunten niet zichtbaar worden. Het is belangrijk om de aannames voor het maken van die kaarten te controleren.

Conclusies
Dit artikel beschrijft een aantal belangrijke aandachtspunten in de bestrijding van regenwateroverlast. Extreme buien worden veel zwaarder en de huidige extreme buien komen vaker voor. Om die buien te kunnen verwerken moeten we bij herinrichting van de omgeving enorme hoeveelheden waterberging realiseren. Bij nieuwbouw zijn hogere bouwpeilen zeer effectief en dienen als eerste te worden overwogen. Het functioneren van de riolering speelt soms een doorslaggevende maar vaak een ondergeschikte rol. De ontwikkeling van het digitaliseren van de stedelijke omgeving gaat door. De ontwikkeling van de rekenmodellen kan daardoor nog duidelijk verbeteren. Let goed op hoe de simulatie en analyse van uw situatie is uitgevoerd. Vraag om een duidelijke verantwoording van de aanpak.
 
Dit artikel is geschreven door Harry van Luijtelaar (Stichting RIONED) en Daniёl Goedbloed (Amsterdam RainProof).

Kennisbank


U Bezocht Onlangs


GEEF UW SUGGESTIE