Is de gemeente aansprakelijk voor water dat (bij hevige regen) vanaf de straat in gebouwen stroomt? Dat hangt af van de situatie. De hemelwaterzorgplicht is hier in elk geval niet van toepassing. Deze zorgplicht heeft immers betrekking op het op een perceel verzamelde hemelwater (van daken en verharde oppervlakken), waarvan de houder zich niet anders kan ontdoen dan door het aan de gemeente als 'inzamelaar' over te dragen. Bij deze aansprakelijkheidsvraag is het juist omgekeerd. We belichten enkele mogelijke situaties.

Voorbeeldsituatie winkelcentrum

In een winkelcentrum ontstaat bij hevige regen stelselmatig de nodige wateroverlast. Het water blijft op straat staan en loopt bij drie winkels naar binnen. Deze winkels liggen lager dan het midden van de straat, vanwege het door de gemeente gekozen straatprofiel. De winkels stellen de gemeente als riool- en wegbeheerder aansprakelijk voor de schade. De gemeente verweert zich met het standpunt dat het stelsel naar behoren functioneert en de situatie het gevolg is van overmacht.
Het verweer van de gemeente maakt in dit geval geen kans. Het feit dat water op straat komt te staan, is weliswaar onvoldoende om te stellen dat het stelsel niet naar behoren zou functioneren. Maar door het gekozen straatprofiel was te voorzien dat het water zou aflopen naar de particuliere percelen. Hoewel particulieren een eigen verantwoordelijkheid hebben om hemelwater van hun terrein af te voeren, is door de samenloop van omstandigheden de gemeente in dit geval verantwoordelijk. Op basis van zowel de hemelwaterzorgplicht als de algemene beginselen van behoorlijk bestuur had zij voorzieningen moeten treffen om te voorkomen dat het water de winkels binnenloopt. Dus de gemeente is aansprakelijk voor de schade.

Geen wijziging door gemeente: pech

Maar de gemeente heeft als beheerder van de openbare ruimte ook een zorgplicht om hinder bij haar 'buren' (de particuliere perceeleigenaren) te voorkomen. Hierbij is ook art. 5:39 BW van belang: "de eigenaar van een erf mag niet op onrechtmatige wijze hinder toebrengen aan de eigenaar van een ander erf door wijziging te brengen in de loop, de hoeveelheid of hoedanigheid van over zijn erf stromend water". Zolang de gemeente niets heeft gedaan of doet aan de natuurlijke afloop van wegen en dergelijke – denk aan de weg ophogen of het straatprofiel wijzigen – zal aansprakelijkheid voor eventuele schade door wateroverlast niet snel worden aangenomen. Wie lager woont, heeft domweg pech.

Wijziging door gemeente: wel aansprakelijk

Bij een wijziging gelden wel andere regels. Zo bepaalde Rechtbank Middelburg in 2009 dat de gemeente Kapelle niet vrijuit gaat als de wateroverlast voor een groot deel het gevolg is van het door de gemeente aangebrachte/gewijzigde straatprofiel (ECLI:NL:RBMID:2009:BJ5625). Dus als door een wijziging van het straatprofiel wateroverlast ontstaat (die er daarvóór bij gelijke omstandigheden niet was), dan moet de gemeente mitigerende maatregelen treffen om deze overlast te voorkomen. In deze zaak lijden de eisers schade door hevige regen waarop het riool niet is berekend. De eisers wonen op het laagstgelegen punt in de straat. De wateroverlast is ontstaan doordat het hemelwater vanaf de straat onvoldoende in de riolering kon stromen. In plaats daarvan liep het vanuit de openbare ruimte naar de lagergelegen percelen van de eisers. Ook helt de straat door het gekozen straatprofiel enigszins af in de richting van die percelen.

Wijziging en (uitzonderlijk) zware regen

Volgens Rechtbank Arnhem moet een gereconstrueerde weg een zodanig afwateringssysteem hebben dat regenwater onder 'normale' omstandigheden wordt afgevoerd zonder schade toe te brengen aan naastgelegen panden (ECLI:NL:RBARN:1997:AJ6514). Dat blijkt uit een zaak waar wateroverlast optrad nadat de gemeente de weg had gereconstrueerd. De gemeente stelde dat de buitengewoon hevige regen de aan de afwatering te stellen eisen te buiten ging. Er was dus volgens haar sprake van overmacht, zodat zij niet aansprakelijk zou zijn. Uit de KNMI-rapporten bleek dat het ging om buien die een of twee keer per drie jaar optreden. De rechtbank vond dat niet zo uitzonderlijk, de inrichting van de weg had daarop berekend moeten zijn. De gemeente werd daarom veroordeeld tot schadevergoeding wegens aansprakelijkheid voor de weg als zijnde een gebrekkige opstal (art. 6:174 BW).

Uit deze uitspraak is af te leiden dat de gemeente verantwoordelijk is voor een goede afwatering van de weg, zodat de weg normale regen kan verwerken zonder schade toe te brengen aan naastgelegen panden. Voor de schade die ontstaat door uitzonderlijk zware regen is de gemeente niet aansprakelijk (overmacht).

Meer informatie

Meer informatie vindt u in het artikel Hemelwater in de woning: zaak van gemeente of burger?.

Heeft u suggesties? Laat het ons weten!

Stuur uw suggestie.
Vorige artikel Volgende artikel