Ongeveer drie miljoen Nederlanders wonen in wijken met gescheiden rioolstelsels met een vuilwaterriool dat afvoert richting rwzi en een hemelwaterriool dat vaak direct loost in oppervlaktewater. De gedachte achter een gescheiden stelsel is dat hemelwater schoon genoeg is om direct te kunnen lozen in het lokale watersysteem. Het hemelwater komt daarmee direct terug in de natuurlijke waterkringloop.
 
In de praktijk is water uit hemelwaterstelsels soms toch flink verontreinigd. Dat heeft twee oorzaken. Door foutaansluitingen kan afvalwater in het hemelwaterstelsel terechtkomen dat ongezuiverd naar het oppervlaktewater gaat. Hierdoor verontreinigt het oppervlaktewater. Ook vuil op straten en daken draagt bij aan de vervuiling van afstromend hemelwater. Toch laat recent onderzoek zien dat water uit hemelwaterstelsels zonder foutaansluitingen vaak ‘vrij schoon’ is, zeker vergeleken met de kwaliteit van het ontvangende oppervlaktewater. 

Vgs

Om de problemen met foutaansluitingen en vervuild hemelwater tegen te gaan, zijn vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw veel verbeterd gescheiden stelsels (vgs) aangelegd. Het hemelwaterriool voert dan niet meer direct af naar het oppervlaktewater, maar kan (een deel van) het aangeboden water richting rwzi afvoeren, bijvoorbeeld via een pomp. Zo’n pomp stuurt het afvalwater van foutaansluitingen en het vervuilde hemelwater bij kleine buien naar de rwzi. Pas bij grote buien loost het hemelwaterriool via een overstort in het oppervlaktewater.
 
Een vgs heeft wel een nadeel: het voert veel schoon hemelwater af richting rwzi. Een standaard vgs verpompt op jaarbasis circa 70% van het afstromende hemelwater naar de rwzi. In de praktijk is de vgs-afvoer richting rwzi soms nóg groter, bijvoorbeeld door grondwaterinfiltratie, aangesloten drainage of niet goed functioner­ende installaties voor warmte-koudeopslag (WKO). Ook de inloop van oppervlaktewater via de hemelwater­overstorten kan fors bijdragen aan deze afvoer. Hierdoor voeren vgs elk jaar miljoenen kubieke meters schoon water af naar de rwzi’s in Nederland. Dit schaadt het zuiverings­proces.

Vgs 2.0

Het nieuwe concept vgs 2.0 biedt een oplossing. Een vgs 2.0 heeft twee pompen in het hemelwaterstelsel: één voor de afvoer richting rwzi en één voor de afvoer naar het oppervlaktewater. Als het aangevoerde water vies is, gaat de pomp richting rwzi aan en als het aangevoerde water schoon genoeg is, gaat de pomp naar het oppervlaktewater aan. Om te bepalen wanneer het water vies of schoon is, kunnen waterkwaliteitssensoren nodig zijn, maar een eenvoudige sturing op basis van niveau of debiet werkt vaak ook. Het concept is zowel op bestaande vgs als op bestaande gescheiden stelsels (gs) toe te passen.
 
Vgs 2.0 ondervangt de gevolgen van foutaansluitingen zonder grote hoeveelheden schoon water af te voeren richting rwzi. De reductie in afvoer naar de rwzi betekent dat gemalen, persleidingen én de rwzi kleiner kunnen worden gedimen­sioneerd. De verhoogde afvoer van relatief schoon hemelwater naar het oppervlaktewater heeft vaak geen consequenties voor de ecologische toestand van het ontvangende watersysteem.

Besparingen

Brede implementatie van vgs 2.0 geeft dezelfde afvoer­reductie naar de rwzi als het afkoppelen van 300.000 huishoudens, maar kost slechts een fractie van de 2,5 miljard euro die nodig zou zijn voor het afkoppelen. Daarnaast is met vgs 2.0 in Nederland circa 3 miljoen euro per jaar op operationele zuiveringskosten te besparen. Dit loopt op tot 25 miljoen euro per jaar als afvalwater op de rwzi een nabehandeling krijgt voor microverontreinigingen (4e trap).
 
Optimalisatie van vgs vraagt om goede samenwerking tussen gemeente (als rioleringsbeheerder) en waterschap (als zuiverings- en waterkwaliteitsbeheerder). Dit rapport biedt een eenvoudig stappenplan om gezamenlijk op zoek te gaan naar de juiste oplossing voor elk vgs. Het beter benutten van bestaande infrastructuur biedt daarmee volop kansen om bestaande én nieuwe opgaven in de afvalwaterketen te adresseren.

Exclusief voor leden
Geïnteresseerd in dit artikel? Log in!
En krijg toegang tot dit artikel en andere besloten delen van de website, met o.a. de kennisbank, beeldenbank en onderzoekspublicaties.
Vorige artikel Volgende artikel