In crisissituaties zijn afwegingsprocessen vaak volledig gericht op snelheid. Op basis van een expert-opinion van de situatie (stap 1) wordt onmiddellijk één mogelijke oplossing geformuleerd (stap 3). Deze wordt wederom via expert-opinion getoetst (stap 5), waarbij uitsluitend gekeken wordt op de mogelijke oplossing afdoende is. Zo ja, dan wordt deze gekozen (stap 6) en onmiddellijk uitgevoerd, zo nee dan wordt opnieuw één mogelijke oplossing geformuleerd en getoetst. Doelen worden vaak niet expliciet geformuleerd (stap 2), en het zoeken naar informatie (stap 4) gebeurt niet of nauwelijks. Er wordt uitsluitend gebruik gemaakt van quasi-rationele totaalinschattingen, het zoeken naar een optimum is niet aan de orde!
 
Stappen in het afwegingsproces:
  1. Probleem (h)erkenning
  2. Identificatie van doel(en)
  3. Vaststellen van mogelijkheden
  4. Zoeken naar  informatie
  5. Beoordelen van informatie
  6. Keuze
  7. Evaluatie
Deze vorm van afwegen en beslissen is in Engelstalige literatuur terug te vinden onder de noemer ‘recognition-primed decisions’.
 
In module C4100 ‘Incidentenplan riolering’ is aangegeven hoe voorwaarden geschapen kunnen worden voor efficiënte (dus snelle) afwegingsprocessen tijdens crisissituaties / bij incidenten. In module C4100 komt o.a. het volgende voorbeeld aan de orde.

Voorbeeld: Explosieve lozing

In de periode juli-oktober 1991 is door een verkeerde aansluiting van een overdrukventiel bij een hardmetaalfabriek in Arnhem hexaan in het gemeentelijk riool gelopen. Hexaan is een giftige, licht ontvlambare vloeistof. Tijdens laswerkzaamheden in de omgeving van het bedrijf kwamen steekvlammen vrij. Bij een woonhuis explodeerde tot drie maal toe de toiletpot, de laatste keer met eigenares erop.
 
De politie heeft uiteindelijk huizen in de nabije omgeving moeten ontruimen (a). De pompen in het riool zijn stilgelegd om verdere explosies te voorkomen (b). Vervolgens heeft de brandweer het riool doorgespoeld met bluswater en putdeksels verwijderd teneinde het riool te ontluchten (c). Met actieve koolfilters is het hexaan uit het riool weggevangen (d).
 
Het is voorstelbaar dat zich het volgende beslisproces heeft afgespeeld:
  1. Probleem (h)erkenning: Levensgevaarlijke explosies en steekvlammen vanuit het riool.
  2. Identificatie van doel: Verdere menselijk letsel voorkomen (later ‘verdere schade voorkomen’ en uiteindelijk ‘duurzaam veilige situatie creëren’).
  3. Vaststellen mogelijkheid: Idee (a): ‘Buurt ontruimen’.
  4. Zoeken naar informatie: n.v.t.
  5. Beoordelen van informatie:  Is verder menselijk letsel te voorkomen door de buurt te ontruimen? JA
  6. Keuze: Buurt ontruimen.
  7. Evaluatie: Is ontruiming voldoende? Primair wel, maar nu verschuift de aandacht naar het volgende probleem / doel, namelijk het voorkomen van verdere schade (er volgt een soortgelijk afwegingsproces).
Stap (a) zorgt voor het eerste doel door de blootstelling aan het gevaar te beperken. Stap (b) zorgt voor de eerste inperking van het gevaar. Stappen (c) en (d) zorgen voor verdere inperking van de kans op letsel en schade. Definitieve maatregelen (bijv. het overdrukventiel goed aansluiten) zijn waarschijnlijk pas daarna genomen.
Exclusief voor leden
Geïnteresseerd in dit artikel? Log in!
En krijg toegang tot dit artikel en andere besloten delen van de website, met o.a. de kennisbank, beeldenbank en onderzoekspublicaties.
Vorige artikel Volgende artikel