Doelmatig waterbeheer: 25% minder rioolinvesteringen

De investeringen in de rioleringszorg moeten ten opzichte van de prognose van de Benchmark riolering 2010 met 25% dalen. Dit is nodig om in 2020 de in het Bestuursakkoord Water beoogde jaarlijkse besparing van € 210 miljoen te halen. Concreet: € 2,25 miljard minder investeren dan de prognose van € 9 miljard.

In opdracht van het Bestuurlijk Overleg Waterketen verscheen in 2009 het feitenonderzoek dat de onderbouwing vormt voor de besparingen in het Bestuursakkoord Water. Zowel dit onderzoek als de Benchmark riolering 2010 laat zien dat de rioleringskosten zonder besparingen zullen stijgen: van € 1,3 miljard in 2010 naar € 1,7 miljard in 2020. Beide cijfers zijn uitgedrukt in prijspeil 2010.

Opbouw kosten

Volgens de benchmark bestaat iets meer dan 40% van de totale kosten uit beheerkosten. Deze zijn grotendeels aan de markt uitbesteed. In het feitenonderzoek ligt dit percentage iets lager. Uit de benchmarkgegevens blijkt ook dat de stijging van de rioleringskosten grotendeels ontstaat door de toename van kapitaallasten, dus van het investeringsvolume. In grote lijnen komt dit overeen met het feitenonderzoek. Het niveau van verbeterinvesteringen daalt flink, dat van vervanging stijgt iets.

Realisatie besparingen

Volgens het feitenonderzoek en vastgelegd in het bestuursakkoord kunnen gemeenten zelf € 140 miljoen besparen. Door samenwerking met waterschappen kunnen zij nog eens € 70 miljoen besparen. De opgave is dus € 210 miljoen per jaar vanaf 2020. Het onttrekken van geld aan een voorziening of het oprekken van afschrijvingstermijnen is geen optie, omdat daarvoor in de monitoring van het bestuursakkoord gecorrigeerd wordt. Bovendien moet bij langer afschrijven langer rente worden betaald, waardoor op termijn het tarief van de rioolheffing extra moet stijgen.

Kostenontwikkeling

Volgens de benchmark dalen de geplande investeringen in de jaren 2011-2015 met 9% ten opzichte van de jaren 2006-2010. In 2016-2020 liggen ze opnieuw 9% lager. Ondanks de dalende investeringen stijgen de kapitaallasten, omdat de meeste gemeenten hun investeringen in langere termijnen afschrijven (zie de figuur).

Werken aan doelmatigheid

Gemeenten die investeringen direct afschrijven, hebben bij afnemende investeringen meteen een dalend kostenniveau. Dit leidt in principe tot een lagere rioolheffing. De meeste gemeenten schrijven de investeringen echter over lange(re) termijnen af. Hierdoor stijgen hun kosten ondanks lagere investeringen. Om de afgesproken besparingen te realiseren, moeten alle gemeenten aan doelmatigheid werken en 25% minder investeren dan gepland. Bij gemeenten die direct afschrijven, zullen de totale kosten dan  dalen.

Hoe investeringen verlagen?

Om de investeringen te verlagen, moeten gemeenten alle investeringen opnieuw beoordelen op (maatschappelijk) nut en op effectiviteit. Is een maatregel nodig om een doel te bereiken of is deze gepland vanwege een norm? Of omdat het moet of omdat men denkt dat het moet? Is het probleem goed geanalyseerd? Draagt de maatregel bij aan het bereiken van het doel (effectiviteit)? Staat het resultaat in verhouding tot de kosten? Is er bij een voorgenomen maatregelenpakket een redelijke zekerheid dat dit pakket in zijn geheel wordt gerealiseerd?

Mogelijke besparingen

Gemeenten kunnen in elk geval de volgende categorieën investeringen tegen het licht houden:
•    Waterberging in de bebouwde kom
Is extra waterberging sowieso nodig of is de afvoernorm te laag? Is het doelmatig in kosten en zuinig ruimtegebruik om extra waterberging binnen het plangebied te realiseren? Is de waterberging te clusteren of kan deze plaatsvinden buiten de bebouwde kom?
•    Afkoppelen
Afkoppelen kan bijdragen aan het verminderen van schade door water op straat en/of van emissies naar open water. Het is dus een middel en geen doel op zich. Als middel moet het daadwerkelijk bijdragen aan het gestelde doel en beter passen dan alternatieve maatregelen. Bovendien moet het effect in verhouding staan tot de kosten.
•    Waterbeleving en waterkwaliteit
Beoordeel de waarde van wateren in de bebouwde kom vanuit het oogpunt van de bewoner en gebruiker, en niet alleen vanuit waterkwaliteitsnormen. Voor een effectieve aanpak zijn nodig:
-    een brede kijk op de betekenis van het water voor de omgeving;
-    een goede analyse van wensen en problemen;
-    een passende mix van maatregelen.
Dit is de kern van de visie Waardevol stadswater slim realiseren die Stichting RIONED in januari 2011 heeft uitgebracht.
•    Vervanging
Maatregelen zijn niet rechtstreeks af te leiden uit rioolinspecties. Het is belangrijk dat gemeenten de resultaten binnen het geheel van het rioolstelsel beoordelen. Bovendien is afstemming met andere beleidsgebieden nodig, bijvoorbeeld met de plannen voor de bovengrond, de staat van de weg en de verkeersbelasting. Ook blijken rioolinspecties niet foutloos. Bekijk beelden opnieuw of doe op een andere manier onderzoek om met meer zekerheid te weten dat een streng aan vervanging, renovatie of reparatie toe is.

Samenspel gemeente en waterschap

Formeel zijn gemeenten in belangrijke mate autonoom in het vaststellen van rioleringsmaatregelen. In de praktijk hebben de waterschappen een belangrijke invloed. Om de besparingen te realiseren, is het essentieel dat ook de waterschappen kritisch kijken naar de doelen en eisen die zij stellen en naar de uitwerking daarvan in de praktijk. Inzicht in oorzaken en oplossingen van wateroverlast, waterkwaliteit en waterberging is een gemeenschappelijk belang. Gezamenlijke monitoring en meetprojecten kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan kennis van de lokale situatie en meer effectiviteit in maatregelen. Daarnaast moeten de waterschappen kritisch kijken naar onder meer de maatregelen voor de rioolwaterzuivering en het aantal zuiveringen. Dat is nodig om hun deel van de investeringsbesparingen te realiseren. Afstemming tussen riolering en zuivering moet plaatsvinden tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten.

Direct contact t     0318 631111
f     0318 633337
e     info@rioned.org
Postadres Stichting RIONED
Postbus 133
6710 BC Ede
Bezoekadres Galvanistraat 1
6716 AE Ede
Routebeschrijving »
Administratieve gegevens IBAN: NL85ABNA0553259288
BTW: NL 00.90.39.995.B.01
KVK: 41154304
Stichting RIONED | Postbus 133 | 6710 BC Ede | t +31 (0) 318 631 111 | f +31 (0) 318 633 337 | e info@rioned.org